تعریف و طبقه بندی آسیب های بینایی

الف) نابینایی قانونی

فردی نابینایی قانونی نامیده می شود که تیزی دیداری وی در چشم برتر و پس از حداکثر ترمیم 20 تقسیم بر 200 ( بر مبنای اندازه گیری با تابلوی اسنلن ) یا کمتر و میدان دید وی به شدت محدود باشد و زاویه ی میدان دید در بزرگ ترین قطر از 20درجه بیشتر نباشد.

شایان ذکر است که بسیاری از نابینایان قانونی می توانند از باقیمانده ی بینایی خود استفاده کنند و فقط 20درصدآنان، نابینای مطلق هستند ( نامنی و همکاران، 1381 )

 

تیزی دیداری ,میزان جزییاتی را که یک فرد می تواندببیند در مقایسه با آنچه شخصی با دید بهنجار می بیندتو صیف می کند.

میدان دید به وسعت دامنه بینایی فرد(بدون حرکت دادن سر و چشم ها) دلالت دارد و با مقیاس درجه اندازه گیری می شود. فرد بهنجار در صورت نگاه کردن به طور مستقیم تقریبا تمام اشیاه موجود در یک نیم دایره را می بیند180 درجه را با محدوده یکسان که از طرفین بینی دریافت می شود .

محدودیت شدید در میدان دید را دید کانالی می نامند که توانایی فرد را خواندن ,ورزش و رانندگی محدود می سازد.

قلمرو معلولیت بینایی

حس شنوایی و بینایی ما را از حوادث و وقایع محیط اطرافمان مطلع می کند و با استفاده از آن به رفت و آمد در محیط می پردازیم.

برخی افراد تصور می کنند که بین افراد بینا و نابینا از نظر حسی حرکتی, رفتاری و شناختی تفاوت های بسیاری وجود دارد اما حقیقت این است که تفاوت میان این دو گروه در حد دیدن و ندیدن است و ویژگی ها و خصوصیاتی چون خلق و  خو ,استعدادها ,علایق, تمایلات و ... تفاوت های فردی است که در بین کلیه افراد یکسان  است.

باید توجه داشت که میزان باقیمانده بینایی ,زمان وقوع معلولیت , طول  زمان کاهش تدریجی دید و علل نابینایی نقش تعیین کننده ای در وضعیت فرد دارد.

طبقه بندی افراد نابینا

گروهی از آنان هیچ نمی بینند و هرگز هم ندیده اند. گروه دیگر بینایی کامل داشته و بعدها نابینا شده اند. دسته ای دیگر نابینای مطلق بوده و پس از عمل جراحی تا حدودی بینایی خود را باز یافته اند. گروهی دیگر از دید کمی برخوردار بوده و بینایی آنان به تدریج کاهش یافته و تا نابینایی مطلق پیش رفته است. بینایی بعضی از افراد، ثابت است و با گذشت زمان تغییر نمی کند. بعضی دیگر با استفاده از عینک یا وسایل کمکی دیگر، از بینایی خود حداکثر استفاده را می کنند. مقدار نور در بینایی بعضی از افراد تأثیر می گذارد و تعدادی از افراد هم به « اختلال رنگ بینی » مبتلا هستند. برای برخی دیگر، پردازش اطلاعاتی که از طریق بینایی دریافت می شود، مشکل است. 

تابلو اسنلن

اسنلن چارت ها متداول ترین و قدیمی ترین

 

وسیله ها برای سنجش بینایی و تعیین میزان

 

ضعیفی چشم به کار می رود. این چارت ها در

 

 

انواع شکل ها و حالت های مختلف وجوددارند

 

از چارت هایی مناسب کودکان گرفته تا حروف

 

الفبا ، نقاشی ها و ای های معروف که

 

تصاویری از انواع مدل های این اسنلن چارت ها

 

را میبینیم.

 

تجربیات کار با دانش آموزان آسیب دیده بینایی

به نام خدا

تجربیات کار با دانش آموزان آسیب دیده بینایی

*همان طور که می دانید بیشتر یادگیری ما از طریق حس بینایی انجام می گیرد. یک دانش آموز عادی بدون نقص توجه و بیش فعالی و ... هنگامی که در محیط قرار می گیرد آنچه را که می بیند به خاطر می سپارد و حتی کد گذاری هم می کند حال آن که دانش آموز آسیب دیده بینایی از یادگیری به این سبک محروم است و در آموزش تقویت حواساز اهمیت خاصی برخوردار است.

   لازم به یاد آوری است که استفاده از باقیمانده بینایی باید با توجه به شرایط دانش آموز و نظر پزشک باشد.

بنابر این لازم است تقویت حس لامسه, شنوایی, بویایی و چشایی به خوبی انجام شود.

   این که می گویند افراد نابینا باهوش هستند هرگز اینگونه نیست آن ها به دلیل محروم بودن از حس بینایی از سایر حواس خود بیشترین بهره را می برند.

  هنگام تدریس حتما باید با روش های مختلف توجه دانش آموز را به درس جلب کنیم و تمام وسایلی را که برای تدریس نیاز دارید به ترتیب در اختیار او بگذارید تا شناخت کافی در ارتباط با آن وسیله پیدا کند سپس آموزش را شروع کنید.

 دانش آموز نابینا بسیار کنجکاو است و آشنایی او با وسیله شاید کمی زمان بر باشد ولی این کار باید با صبر و حوصله و همراهی آموزگار صورت بگیرد تا نتیجه مطلوب حاصل شود.

   مثلا اگر مولاژ قلب را به کلاس آورده اید به او بگویید مولاژ را در دست بگیرد خوب لمس کند .شکل کلی قلب را به حافظه بسپارد( با توجه به این که اندازه قلب هر کس به اندازه مشت بسته اوست)سپس دهلیز,بطن و .. را معرفی کنید.

  با دانش آموز نابینا همانندیک دانش آموز عادی رفتار کنید او نیازمند ترحم نیست.

*نکته دیگری که در آموزش به دانش آموزان آسیب دیده بینایی باید در نظر داشته باشیم بحث روخوانی از روی کتاب درسی است. شاید دیده باشید که دانش آموزان نابینا خیلی سریع تر از دوستان بینای هم پایه خود از روی درس می خوانن و اینجاست که باید به این نکته توجه داشته باشید که آیا آنقدر لامسه در همه انگشتان قوی است که سرعت بالاست یا این که بر اثر تمرین و تکرار درس را حفظ کرده است در حالیکه شما فکر می کنید او خط می برد و می خواند .برای اطمینان باید دست او را روی کلمه ای خاص بگذارید و به او بگویید از این جا بخوان و خواهید فهمید که درست می خواند یا نه

  * عده ای دیگر از دانش آموزان هستند که به نظر خیلی خوب خط می برند و همراه کلاس هستند در حالیکه اصلا این طور نیست آن ها الکی دست روی نقاط بریل می کشند در حالیکه همراه با شما و کلاس نیستند. باید هنگامی که از روی درس خوانده می شوددر حین خواندن از این دانش آموزان بخواهیم که ادامه درس را بخوانند.البته از قبل تذکر دهید که هنگام انجام هر فعالیتی در کلاس خواهم گفت ادامه را شما بخوانید یا جمله من را تکرار کنید و ...پس هر زمان خط را گم کردید اطلاع دهید و الکی خط نبرید.

 *  بعضی دیگر از دانش آموزان که دارای باقیمانده بینایی هستند نقاط بریل را با چشم می خوانند برای رفع این مشکل از دانش آموز بخواهید کتابش را در کشو میز ش قرار دهد و بخواند یا در حالیکه جلو را نگاه می کند بخواند هرگز سرش را به کتاب نزدیک نکند زیرا آسیبی که نقاط بریل به چشم او می زند بیشتر از خواندن خط بینایی است.

*  در تدریس هرگز نگویید این مبحث برای دانش آموز نابینا کار بردی ندارد پس آن را خودتان یا به توصیه دیگران حذف نکنید زیرا این نظر شخصی همکار شماست و شرایط کلاس شما با کلاس دیگران متفاوت است چه از لحاظ خانوادگی ,ضریب هوشی و ... پس اجازه دهید او با موضوع آشنا شود حتی اگر برایش کاربردی نداشته باشد این اتفاق بیشتر در ارتباط با جبر,مثلثات و مفاهیم هندسی که نیازمند تجسم فضایی می باشد به وجود می آید.

*   تعداد دانش آموزان نابینا در کلاس کم است مخصوصا اگر کلاس چند پایه باشد فرصت یادگیری گروهی رتا برای او فراهم کنید .هرگز به بهانه های مختلف او را از این شیوه یادگیری محروم نکنید .زیرا دروس در تمام پایه ها با یکدیگر ارتباط معناداری دارند و شما می توانیدمثلا درس علومموضوعات دو پایه سوم و چهارم را مشاهده کنید و مو ضوعاتی که به هم مربوط است را باهم تدریس کنید یا در انجام فعالیت ها بخواهید به یکدیگر کمک کنید.

آموزش تحرک و جهت یابی 4


چک لیست ارزیابی جهت تعیین نقطه شروع آموزش در پایه اول
 
ردیف
عنوان
تاریخ شروع
خیلی خوب
خوب
قابل قبول
تاریخ پایان
1
مفاهیم چپ و راست می شناسد
 
 
 
 
 
2
مفاهیم بالا و پایین را بیان می کند
 
 
 
 
 
3
مفاهیم گردی، خط راست، زاویه ( خطوط شکسته، تعمیم شکل زاویه دار مثلا مربع با فضای کلاس)و... نشان می دهد
 
 
 
 
 
4
نحوه صحیح پیدا کردن میز و صندلی خود راعملا نشان می دهد.
 
 
 
 
 
 
5
نحوه صحیح نشستن روی صندلی به درستی انجام می دهد.
 
 
 
 
 
6
باز و بسته کردن در هنگام ورود و خروج به کلاس را به طور صحیح انجام می دهد.
 
 
 
 
 
7
پریدن به بالا و پایین را می داند و انجام می دهد.
 
 
 
 
 
8
به سمت توپ صدا دار حرکت و توپ را البته از فاصله کم دریافت می کند.
 
 
 
 
 
9
دریافت توپ زنگ دار قل  داده شده  و گرفتن توپ از فاصله کم
 
 
 
 
 
10
توپ را در جهت چپ و راست با دست حرکت می دهد
 
 
 
 
 
11
در جهت صدای معلم حرکت می کند.
 
 
 
 
 
12
طناب را در مسیر مشخص جهت رسیدن به هدف دنبال می کند.
 
 
 
 
 
13
حرکت روی خط مستقیم ( موزاییک برجسته ) به درستی انجام می دهد
 
 
 
 
 
14
 ضمن بیان نحوه صحیح حرکت با دوست نابینا آن را انجام می دهد.
 
 
 
 
 
15
توجه به دست ها جهت مراقبت از خود دارد.
 
 
 
 
 
 
16
با فرمان معلم جهت ها و چرخش ها را به درستی انجام می دهد
 
 
 
 
 
17
نحوه صحیح بالا رفتن از پله ها و پایین آمدن از آن با گرفتن نرده های کنار پله نشان می دهد.
 
 
 
 
 
18
نحوه صحیح دست گرفتن عصا و عصا زدن راعملا انجام می دهد.
 
 
 
 
 
 
 
با توجه به مطالب بیان شده و آن چه در بخش دوم کتاب تحرک و جهت یابی مطرح شده است  می توان گفت که :
 
  حس لامسه در سه بخش لامسه صورت، لامسه دست و لامسه ی پا می تواند مورد بررسی قرار گیرد.
فرد نابینا از طریق لامسه ی پا متوجه مسیر و جنس زمین می شود و می تواند سر بالایی و سر پایینی و حتی خط کشی های خیابان را تشخیص دهد. با لامسه ی دست می تواند برای پیدا کردن مسیر کمک بگیرد و مسیر را از نظر بافت نشانه گذاری کند. لامسه ی صورت  باعث می شود ورود و خروج خود را از محیط های بسته به محیط های باز و بالعکس متوجه شود و این می تواند در یافتن مسیر حرکت و جهت حرکت مؤثر باشد.
  تفاوت در حجم و هندسه ی فضا به خوبی توسط حواس انسان قابل درک است و فرد حتی با چشمان بسته می تواند تفاوت بودن در یک فضای کوچک و تنگ را در مقایسه با یک فضای بزرگ تشخیص دهد.
  برای یک فرد نابینا کارامد ترین حس حس شنوایی است زیرا صدا حاوی اطلاعات در زمینه ی جهت  یابی است فرد با گوش دادن به صداهای اطراف می تواند متوجه اتفاقات اطراف خود در دور یا نزدیک شود. انعکاس صدا در ساختمان می تواند تصوری از فضا را در ذهن ایجاد کند.
   صداهای معمولی در یک ساختمان می تواند به عنوان سر نخ هایی مورد استفاده قرار گیرد. از صدای باز شدن در گرفته تا موسیقی ای که در اتاقک  آسانسور پخش می شود؛  همه  جزئیاتی از فضا را در ذهن نابینا مجسم می کنند.  انعکاس صدا از یک سطح صاف خمیده یا مورب متفاوت خواهد بود در این بین ارتفاع فضا نیز در میزان و چگونگی انعکاس صدا مؤثر است. تفاوت در انعکاس صدا در هر فضا می تواند به عنوان شاخصه برای آن فضا باشد تا افراد نابینا از طریق آن تصوری از فضا در ذهن خود داشته باشند. 
 
 
 
 
 
مهارت های مربوط به عصا به طور کامل در بخش پنجم کتاب حرکت و جهت یابی صفحه 83 بیان شده است اما قبل از آموزش نحوه استفاده از عصا توجه به نکات زیر لازم است.
فرد نابینا باید بتواند در یک مسیر مستقیم با گام هایی هماهنگ و استوار, خمیده نبودن شانه ها به سمت جلو,عدم تمایل شانه ها به سمت پهلو حرکت نماید.
 
بدین منظور از فرد نابینا می خواهیم که
1- پشت به دیوار بایستد وآنگاه  روی خط برجسته ای که از قبل مشخص کرده ایم ( مثلا عبور از مسیری که یک ردیف از سنگ فرش ها با بقیه سطح متفاوت است) شروع به حرکت نماید در حین حرکت نوع قدم برداشتن (پاشنه ,پنجه )وضعیت شانه ها را چک می کنیم .
2. بین دو خط موازی حرکت کند.با استفاده از دو لوله آب مسیر را مشخص و موارد تمرین قبل را چک می کنیم.
3.حرکت روی لبه جدول
*انتخاب اندازه عصا
وقتی فرد نابینا عصا را در جلوش نگه می دارد دسته عصا باید به جناق سینه برسد.
*نحوه دست گرفتن عصا
1-ابتدا فرد نابینا باید حرکت دادن عصا را بدون راه رفتن با حرکت مچ دست  و قرار گرفتن دست در جلو تمرین کند ضمنا شانه ها به سمت پهلوها  متمایل نباشد.
2-حرکت دادن عصا روی زمین با حالت ضرب گرفتن پای راست، پای چپ باشد. پا و عصا هماهنگ باشد.
3-هنگام حرکت در ابتدای اموزش همیشه از سمت دیوار شروع به حرکت نماید.
4.آموزش برخورد هوا با جسم (تغییر محیط)   در نظر گرفته شود.
5. موانع بالاتر از زمین مثل جایگاه دستگاه پز، پنجره و ... آموزش داده شود.
**لازم به یاد آوری است قبل از انجام هر فعالیتی با کشیدن کروکی چهار راه، سه راه، میدان و ... را آموزش دهیم زیرا فرد نابینا تصویر ذهنی از موارد ذکر شده ندارد.
 
 
 
 
 
 
پیشنهادات
 
اگر بخواهیم در بحث تحرک و جهت یابی موفق شویم حتما باید به پیشنهادات زیر توجه داشته باشیم.تفاوت واژه های زیر را همراه با تعریف جامع و کاملی از جهت یابی و حرکت برای همه مشخص کنیم.
الف- دویدن بی پروا# با جهت یابی و حرکت
ب- شیطنت و به قولی از دیوار راست بالا رفتن# با جهت یابی و حرکت
پ-  ورجه وورجه کردن#با جهت یابی و حرکت و ... برگزاری جلسه در ابتدای سال تحصیلی برای اولیا دانش آموزان نابینا طی دعوتنامه ای همگانی و مشخص نمودن نقش و اهمیت جهت یابی و حرکت در استقلال فرد نابینا مدرس جلسه فردی توانمند و آگاه به تمام مسائل مرتبط با جهت یابی در صورت امکان از فرد نابینای موفق در تمام زمینه ها نه فقط داشتن تحصیلات صرف دعوت از اولیای دانش آموزان موفق و شخص دانش آموز تل با بیان اهمیت این مسئله برای اولیا و نقش تحرک و جهت یابی در موفقیت آنها از ترس اولیا که مانع این امر است جلوگیری بعمل آید.  با نیاز سنجی جلسات مختلف به صورت کارگاهی به طور مرتب برگزار شود.برگزاری اردو ویژه دانش آموزان همراه با اولیا تا به توانمندی و ضعف فرزندان خود در مقایسه با سایر دانش آموزان پی ببرند و تجربیات خود را در اختیار سایر اولیا قرار دهند.( اولیا با یکدیگر در ارتباط با موفقیت های فرزندانشان بحث و تبادل نظر داشته باشند) البته بهتر است در این اردو مشاوران مدارس نیز حضور فعال داشته باشند.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
شعر های آموزشیآموزش چپ و راست با شعر کمک می کند تا نو آموز مفاهیم را بهتر به حافظه بسپارد.معمولا بچه ها در تشخیص چپ و راست تا مدتی مشکل دارند و اگر بصورت مفهومی آموزش داده نشود در دوران مدرسه و حتی بزرگسالی همیشه دچار چالش هستند.بنابر این بهتر است آموزش همراه با شعر و حرکت بدن  به سمت و جهتی که در شعر است باشد تا برای همیشه درحافظه نوآموز بماند
 
چپ و راست
من دو تا پا دارم         هر دو تا پویاستیکی پای چپ یکی پای راستمن دو تا دست دارم     هر دو تواناستیکی دست چپ یکی دست راستمن دو تا چشم دارم    هردو تا بیناستیکی چشم چپ یکی چشم راستمن دو تا گوش دارم    هر دو شنواستیکی گوش چپ یکی گوش راست
*********************************************
دست راستم کجایی ؟ من اینجام قایم شو
دست چپم کجایی ؟ من اینجام قایم شو
پای راستم کجایی ؟ من اینجام قایم شو
پای چپم کجایی ؟ من اینجام قایم شو
 
 
 
*************************************************
شعر جهت ها
بالا پایین چپ راستمهمترین جهت هاستبرای کمک به آدم هاستتا زودی پیدا کنیمچیز هایی که مال ماستبالا پایین چپ راستآدرس کل چیزهاست
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
نمونه چک لیست ارزیابی متناسب با مفاهیم آموزشی با توجه به شرایط کلاسی
 
بسمه تعالی
جهت یابی: توانایی تعیین موقعیت خود در محیط
تحرک: توانایی حرکت از جایی به جای دیگر
ردیف
عنوان
تاریخ شروع
 
خیلی خوب
خیلی خوب
خوب
قابل قبول
تاریخ خاتمه
الف
حرکت با راهنمای بینا
 
 
 
 
 
1
برقراری ارتباط ( فرد بینا با پشت دست خود پشت دست فرد نابینا را به آرامی لمس می کند)
 
 
 
 
 
2
درک علامت عبور از معابر باریک (فرد بینا با خم کردن بازویش به طرف پشت کمر به نابینا علامت می دهد.)
 
 
 
 
 
3
بالا رفتن از پله
 
 
 
 
 
4
پایین آمدن از پله
 
 
 
 
 
ب
آموزش نشستن روی صندلی
 
 
 
 
 
5
نحوه نزدیک شدن فرد نابینا به صندلی از سمت جلو
 
 
 
 
 
6
نحوه نزدیک شدن فرد نابینا به صندلی از سمت پشت
 
 
 
 
 
7
نحوه نشستن پشت میز
 
 
 
 
 
پ
حرکت بدون راهنمای بینا و عصا
 
 
 
 
 
8
ردیابی کردن
 
 
 
 
 
9
بالا نگه داشتن دست و ساعد
 
 
 
 
 
10
پایین نگهداشتن دست و ساعد
 
 
 
 
 
ت
تعیین محل و پیداکردن اشیائ گم شده
 
 
 
 
 
11
نحوه پیدا کردن جهت(حفظ نکات ایمنی)
 
 
 
 
 
12
نحوه نشستن روی زمین (حفظ نکات ایمنی)
 
 
 
 
 
ث
حرکت با عصا
 
 
 
 
 
13
نحوه گرفتن عصا(انگشت شست کنار عصا,اشاره بالا و روی عصا, سه انگشت دیگر به طرف داخل عصا خم شوند,عصا آزاد نگه داشته شود.)
 
 
 
 
 
 
14
نحوه حرکت دادن عصا(دست ثابت,مچ حرکت می کند, تماس نوک عصا با زمین از دو طرف,یکسان بودن فاصله عصا از طرفین)
 
 
 
 
 
15
نحوه قرار گرفتن عصا نسبت به پا(عصا به طرف راست پای چپ جلو و بالعکس)
 
 
 
 
 
ج
شناسایی با کمک عصا
 
 
 
 
 
16
استفاده از دست آزاد برای شنا سایی شی که عصا شناسایی کرده
 
 
 
 
 
چ
ردیابی با عصا با حفظ شرایط حرکت با عصا
 
 
 
 
 
17
بالا رفتن از پله ها با عصا
 
 
 
 
 
18
پایین آمدن از پله ها با عصا
 
 
 
 
 
نکته: در حرکت با عصا به شش مورد باید توجه کرد1-در دست گرفتن عصا 2 -وضعیت دست3 حرکت مچ4-قوس (فاصله ازدو طرف بدن ) 5 -قدم برداشتن6-آهنگ موزون
 
 
ردیف
عنوان
تاریخ شروع
خیلی خوب
خوب
قابل قبول
تاریخ خاتمه
الف
شنوایی
 
 
 
 
 
1
آگاهی داشتن از صداها (من چه چیزی می شنوم)
 
 
 
 
 
2
شناسایی و تمایز قایل شدن میان انواع مختلف صداها (آن چه صدایی است )
 
 
 
 
 
3
تعیین محل صداها(ان صدا از کجا می اید. تقیب و تعیین فاصله خود با صدا
 
 
 
 
 
ب
حس لامسه
 
 
 
 
 
4
تفاوت بین انواع بافت و دما(زبر,صاف ,سفت ,نرم گرم, سرد)
 
 
 
 
 
پ
بویایی
 
 
 
 
 
5
آشنایی با بوهای مختلف(بوی چیزی را احساس می کنم)
 
 
 
 
 
6
شناسایی و تمایز میان بوها(آن چه بویی است)
 
 
 
 
 
7
شناسایی منشا و محل بو(ان بو از کجا می اید)
 
 
 
 
 
ت
نشانه ها  و سر نخ ها
 
 
 
 
 
8
نشانه های محیط( سر بالایی, سرازیری, شن و سنگ ریزه , مدرسه, زمین بازی, حمام عمومی و ...)
 
 
 
 
 
9
سرنخ ها( سرنخ ها بر خلاف نشانه ها ثابت نیستند مثل بچه ای که برای مدتی در کوچه  بازی می کند
 
 
 
 
 
ث
جهت ها
 
 
 
 
 
10
چپ, راست, بالا, پایین
 
 
 
 
 
11
شمال, جنوب, شرق, غرب
 
 
 
 
 
12
چرخش 90 درجه شانه باید دیوار را لمس کند
 
 
 
 
 
13
چرخش 180درجه صورت رو به دیوار
 
 
 
 
 
14
چرخش 360 درجه پشت به دیوار باشد
 
 
 
 
 
چک لیست ارزیابی پایانی  در پایه پیش دبستان
بسمه تعالی
جهت یابی: توانایی تعیین موقعیت خود در محیط
تحرک: توانایی حرکت از جایی به جای دیگر
نکته: در چرخش ها باید پشت فرد نابینا به دیوار باشد.
در آموزش جهت ها هنگام صبح اگر نور خورشید به صورت او بتابد به طرف شرق است و هنگام عصر اگر نیمه چپ او نور بتابد او به طرف شمال ایستاده است.
 
 
 
 
بازی های گوش دادنی
بگو چند تا صدا می شنوی؟
از کودک بخواهیم چشم هایش را ببندد و کاملا آرام و ساکت بماند، آن گاه ببیند چند صدا را می تواند بشنود. این بازی را می توانید در خانه یا بیرون انجام دهید.
بگو من چه کار می کنم؟
یک نفر چشم هایش را می بندد و حدس می زند دیگری چه کار می کند. کارهایی مانند باز کردن در، به زمین زدن توپ، ورق زدن صفحات روزنامه.
 
خوب گوش کن و انجام بده
نخست در گوش کودک با صدای آهسته چیزی بگویید و از او بخواهید کاری انجام دهد مثل «بنشین روی مبل»، بعد در هر نوبت یکی به آن اضافه کنید مثلا «یک کتاب پیدا کن، عروسکت را بغل کن».
 
بگو این چه صدایی است؟
با فرزند خود گشتی در خانه بزنید و صداهای گوناگون را ضبط کنید مانند صدای شیر آب، تیک تاک ساعت، صدای جاروبرقی، صدای چرخیدن کلید در قفل. سپس صداها را دوباره برای کودک پخش کنید و از او بخواهید تشخیص دهد که صدا مربوط به چیست. می توانید برای هر صدا تصویری را که نشان دهنده آن صدا است روی کارتی بکشید. کودک پس از شنیدن هر صدا باید کارت مربوط به آن را برگرداند.
تکان بده و کنار هم بگذار
چند قوطی خالی دارای در تهیه کنید. مقدار کمی از چیزهای مختلف مانند شن، ریگ، برنج، گیره کاغذ یا شکر را داخل هر کدام از آن ها بریزید. یکی از این چیزها را در دو قوطی بریزید. کودک باید قوطی ها را تکان دهد. کودک باید قوطی هایی را که صدای مشابه می دهند پیدا کند و به همان ترتیب با تکان دادن قوطی ها، آن صداها را تکرار کند.
 
 
بازی های مختلف
 
بازی زنگوله پا
هدف تقویت و تمیز شنیداری
دور مچ پای هر نفر یک  ریسمان میبندیم که به آن یک زنگوله بسته شده زنگوله ها دو نوع هستند ( با دو صدای متفاوت ) و از دانش آموزان می خواهیم همه با هم در کلاس یا حیاط راه بروند هر دانش آموز باید با چشم بسته و فقط با شنیدن از بین صدای زنگوله ها دانش آموزانی که صدای زنگوله ی مشابه زنگوله ی خود را دارند پیدا کنند. گروهی برنده است که زودتر هم گروه های خود را پیدا کند .
بازی باد
اهداف بازی تقویت دقت شنیداری و تقویت تشخیص جهت صدا و تقویت مهارت های حرکتی کودک
دسته ای از کودکان باد می شوند و دسته ای درخت. هو هو علامت باد است کودکانی که باد هستند در هنگام بازی حرکت میکنند و این صدا را در می آورند. اگر هو هو ضمن راه رفتن آرام گفته شود یعنی نسیم می آید و باید درختانی که در جای خود بی حرکت ایستاده اندکمی خم شوند.اما اگر کودکان تند راه بروند و با صدای بلند تری هو هو کنندیعنی توفان است و درختان باید خیلی خم شوند. در این بازی باید درختان به فاصله ی معلومی بایستندو متناسب با شدت باد شاخه های خود یعنی دست هایشان را تکان دهند یا خود خم شوند. فرد یا افرادی که باد می شوند می توانند بین درختان راه بروند یا در جهات مختلف بایستند و  هو هو کنند. درختان متناسب با جهت صدای باد شاخه های خود را یعنی دستهای خود را که به سمت بالا برده اند حرکت می دهند. با تشخیص معلم جای باد و درختان بعد مدتی مثلا ۵دقیقه عوض می شود. برخی اهداف بازی:تقویت دقت شنیداری و تقویت تشخیص جهت صدا و تقویت مهارت های حرکتی کودک
صندلی بازی
هدف تقویت لامسه و دنبال کردن هدف
به تعداد دانش آموزان صندلی می چینیم و روی هر صندلی یکی از کارت های تقویت لامسه را می گذاریم  و یک نمونه دیگر را به دانش آموز می دهیم و با شنیدن صدای سوت باید حرکت کنند و روی صندلی ها دنبال کارت مشابه خود بگردند. با قطع شدن صدای سوت باید هر دانش آموز باید روی صندلی که کارت مشابه بود بنشیند.
بازی  پوشیدن دمپایی
هدف تشخیص چپ و راست
به تعداد دانش آموزان دم پایی تمیز متناسب با سایز پا نو آموزان تهیه می کنیم. نوآموزان در یک ردیف می نشینند و با فاصله 1متر از آنها دمپایی ها را قرار می دهیم .سپس از یکی از دانش آموزان می خواهیم که بیاید و یک لنگه از دمپایی را پا کند و لنگه دیگر را دست نفر بعد دهد او نیز لنگه دمپایی را پا کرده و به محل  دمپایی ها می رود و لنگه ای برای نفر بعد می اورد
و تا جایی ادامه پیدا می کند که همه یک جفت دمپایی به طور درست پوشیده باشند.
 
بازی حرکت با صدای زنگ
هدف شناخت صدا و منبع آن
در این بازی بچه ها در یک ردیف کنار دیوار می ایستند بعد معلم با ایجاد صداهای مختلف از نواموزان می خواهد که قدم های کوتاه و بلند بردارند( صدای کوتاه قدم کوتاه و بالعکس) کسیکه قدم ها را درست بردارد و زودتر به آموزگار برسد برنده است.
بازی ساخت اشکال هندسی
هدف تشخیص شکل
با توجه به تعداد نوآموزان کلاس  می توانین از نوآموزان برای گوشه های شکل استفاده کنیم. مثلا سه گوش 3 تا نو آموز در سه گوشه و طناب به یکدیگر وصل می شوند بقیه دانش آموزان از بیرون و داخل طناب را دنبال می کنند .معلم نام شکل را می پرسد و در صورت پاسخ صحیح امتیاز می دهد و در اخر کسی که امتیاز بیشتری دارد برنده است.
بازی بو کن و بیاور
چیزهای بو دار را انتخاب می کنیم و در قسمت های مختلف کلاس قرار می دهیم بعد از دانش آموز می خواهیم با بو کردن مثلا گلاب را پیدا کند و بیاورد .البته در این بازی زمان هم تعیین می کنیم و حرکت دانش آموز و روش های محافظت از خود را چک می کنیم.
بازی دست بزن جایزه بگیر
هدف شناخت اعضا بدن و جهت ها
نواموزان روی زمین دایره وار می نشینند .معلم جعبه جوایز را در مرکز دایره قرار می دهد . بعد مثلا می گوید نیکی برو دست راست بهراد را بگیر به همین ترتیب با سایر نواموزان بازی را ادامه می دهد و بعد از انجام صحیح دستور به انها جایزه می دهد.
 
 
معرفی کتاب برای اولیاآموزش والدین ویژه کودکان نابینا انتشارات سازمان آموزش و پرورش استثنایی  مناسب برای تولد تا پیش دبستانپیروزی بر شب داستان زندگی لویی بریلآموزش آ

مفاهیم جهت یابی و حرکت در پایه آمادگی همراه با چگونگی آموزش آنها به کودک نابینا

ابتدا دانش آموز مفاهیم را با توجه به آگاهی فضایی که مرحله اول آن، آگاهی درونی یا درک وضعیت جانبی می باشد را به فضای بیرونی گسترش داده و در نهایت دانش آموز نابینا مفاهیم چپ و راست - بالا و پایین و...را در پایه آمادگی با عنوان تحرک و جهت یابی می آموزد.  

 تن آگاهی و شناخت قسمت های مختلف بدن: دست ها، پاها، گوش، چشم و...

پیش نیاز شناخت چپ و راست بدن این است که بداند بدن او از دو نیمه با خط وسط درست شده است و برای رسیدن به این هدف ابتدا باید بداند:

دو دست دارم یکی این طرف یکی آن طرف دو پا دارم یکی این طرف یکی آن طرف دو گوش دارم یکی این طرف یکی آن طرف و به همین ترتیب برای چشم، لپ و...با شعر و بازی اعضای بدن را در دو طرف همزمان با شعر نشان می دهد.

پس از آگاهی از دو نیمه بدن نوبت به معرفی سمت چپ و راست او می رسد؛

مرحله اول

  • با بستن دستبند دور مچ دست راست دانش آموز برای چند روز دست راست خود را می شناسد.
  • بنابر این دست بدون دستبند دست چپ تو خواهد بود.
  • دست راست را بالا ببر روی گوش راست قرار بده، روی چشم راست ، روی لپ راست و....
  • دست چپ را بالا ببر روی گوش چپ، روی پای چپ و....

مرحله دوم

پس از یاد گیری کامل مرحله بالا، باید تمرینات لمس یک قسمت بدن توسط قسمت مقابل  را مانند نمونه زیر کار  کنند:

دست چپ روی پای راست دست راست روی گوش چپ دست راست روی چشم چپ و ......

حرکت (مرحله اول)

 حرکت اعضای بدن یک بار به سمت چپ یک بار به سمت راست: (حالت عضو قبل از حرکت به صورت معمول باشد.)

در هر کدام از فعالیت های زیر اگر دانش آموز نتواند آن فعالیت را انجام دهد  معلم باید با دست مثلاً سر او را به سمت چپ بچرخاند تا یاد بگیرد.

  • سر خود را به سمت چپ حرکت دهد و به حالت اول برگردد و دوباره سر را به سمت راست حرکت دهد.
  • دست راست را به سمت راست باز کند و با برگرداندن دست به حالت اول حرکت بعد را یعنی دست چپ را به سمت چپ حرکت دهد یا باز کند. سپس هر دو دست به سمت راست، برگشت به حالت اول و حرکت هر دو دست به سمت چپ.
  • پای چپ را به سمت چپ باز کند و ببندد. پای راست را به سمت راست باز کند و ببندد.
  • سر و شانه ها را همزمان به سمت راست حرکت دهد و  به حالت اول برگردد و دوباره سر و شانه ها را به سمت چپ حرکت دهد.
  • کمر را به سمت چپ بچرخاند و به حالت اول برگردد و دوباره کمر را به سمت راست بچرخاند.

حرکت (مرحله دوم)

چرخش پا با زاویه 90 درجه به سمت چپ و سمت راست

ابتدا کودک پاشنه پا را از پشت پاشنه به دیوار تکیه می دهد با بلند کردن پنجه پای راست پاشنه پای چپ را به سمت چپ می چرخاند تا کنار پا به دیوار بچسبد سپس پای راست را کنار آن قرار دهد بدن را بچرخاند و به سمت چپ حرکت کند و برعکس.

بعد از یادگیری کامل باید بتواند با حذف دیوار چرخش 90 درجه را انجام دهد.

مفاهیم بالا و پایین

حرکت اعضای بدن به سمت بالا - برگشت به حالت اول -  سپس حرکت عضو به سمت پایین

سر شانه ها انگشتان دست حرکت دست از مچ حرکت دست از آرنج حرکت بازو

این حرکات در چه جاهایی استفاده می شود؟ در مهارت های خود یاری که هنگام آموزش باید اصول ابتدایی جهت یابی را بدانند.

مثال: استفاده از قاشق و چنگال که چرخش مچ و انگشتان دست را لازم دارد.

مفاهیم جلو و عقب

حرکت اعضای بدن به سمت جلو - برگشت به حالت اول -  سپس حرکت عضو به سمت عقب

حرکت اندام های بدن از راست به چپ _ حرکت اندام ها از چپ به راست

وقتی چرخش ها از راست به چپ است دانش آموز باید برای شروع اندام را در سمت راست خود قرار دهد.

مثلاً چرخش دست ها از راست به چپ: دانش آموز ابتدا دست ها را در سمت راست نگه می دارد و بعد دست ها را حرکت می دهد و به سمت چپ می رسد.

حرکت بالا را در اندام های زیر مانند مثال انجام دهند.

چرخش سر چرخش مچ ها مچ ها (کف دست، کنار مچ را به عنوان تکیه گاه روی میز قرار دهد و بعد چرخش را انجام دهد.) چرخش ساعد از آرنج ( آرنج را به میز تکیه دهد و چرخش را انجام دهد.) چرخش کمر چرخش پاشنه (با تکیه پاشنه روی زمین در حالیکه پنجه و کف پا بالا قرار دارد.)

همه چرخش های بالا  برای حرکت از چپ به راست هم انجام می شود.

راه رفتن بین دو خط موازی (تمرینی برای حرکت در مسیر مستقیم و حفظ مسیر)

دو تکه طناب را در طول حیاط مدرسه یا...طوری به دیوار ها وصل میکنیم که دو خط موازی را درست کنند به طوری که یک نفر بین آن بتواند حرکت کند؛ به طناب ها یک زنگوله یا شئ صدا دار وصل کرده از دانش آموز می خواهیم طوری از بین دو خط حرکت کند که به طناب ها برخورد نکند و در صورت برخورد با شنیدن صدای زنگوله متوجه انحراف شده و مسیر خود را باز یابی کند.

بعد از اینکه حرکت به سمت جلو را به خوبی یاد گرفت از دانش آموز می خواهیم حرکت به عقب را انجام دهد.

در مراحل بعدی و در سنین بالا تر بچه ها می توانند لی لی کردن، پریدن و... را در بین دو خط موازی انجام دهند.

لی لی کردن

پیش نیاز لی لی کردن حفظ تعادل روی یک پا می باشد.

  • روی پای برتر با حفظ تعادل بایستد. روی  پای مقابل با حفظ تعادل بایستد.
  • روی تخته تعادل یا لبه جدول های مختلف حرکت کند. (از تخته های عریض و کم ارتفاع شروع کرده تا به تخته های کم عرض با ارتفاع بیشتر برسد.)

اگر دانش آموزی برای حرکت روی تخته تعادل مشکل دارد بهتر است ابتدا از دیوار یا هر تکیه گاه دیگری کمک بگیرد به این ترتیب یاد می گیرد هنگام افتادن خود را به سمت چپ و راست خم کند و تعادل خود را باز یابد.

بعد از این که حرکت به سمت جلو را روی تخته به خوبی یاد گرفت تمرینات را با با حرکت به عقب، پهلو در طول تخته تعادل ادامه دهد.

پریدن (پیش نیاز پریدن در جا زدن است.)

  1. دانش آموز در جا بزند.
  2. جفت پا در جا بپرد.

برای آموزش، معلم دو دست کودک را گرفته طوری که دو دست در بالای سر کودک باشد و از کودک می خواهد هر دو پای خود را بلند کند همزمان معلم دستان او را به سمت بالا بکشد. ( اگر تخته فنر یا ترامپلین باشد به راحتی این تمرین انجام می شود.

  1. جفت پا به سمت جلو بپرد.

معلم دستان دانش آموز را گرفته طوری که دستان او به سمت جلو باشد و از دانش آموز می خواهد به جلو بپرد همزمان با بلند کردن پاها معلم او را به جلو می کشد.

  1. پریدن به عقب و چپ و راست از پهلو نیز در سنین بالاتر انجام می شود.

زیر و رو

ابتدا در اعضای بدن: روی دست، روی انگشتان، روی مچ دست، روی ساعد، روی بازو، روی شانه ها، روی صورت، روی شکم، روی کمر، روی قفسه سینه، روی پا، روی مچ پااو ، روی ساق پا، روی ران همه این موارد را دانش آموز در بدن خود نشان دهد.

برای مفهوم زیر معلم ابتدا یک وسیله زیر دست دانش آموز قرار داده از او می پرسد مثلاً لوح کجاست؟

و در ادامه همه اندام هایی که در قسمت بالا روی آنها را نشان داده الان باید زیر آن را نشان دهد.

پس از شناخت مفاهیم بالا با وضعیت جانبی، نوبت به موضع یابی خود محور می رسد.

دانش آموز باید :

میز معلم را در کلاس پیدا کند. چگونگی پیدا کردن:

  • با استفاده از حس شنوایی  جهت را از صدای معلم تشخیص دهد.
  • به سمت میز معلم حرکت کند و همزمان با حرکت حتماً بیان کند که به کدام سمت چرخیده و در کدام جهت در حال حرکت است.( کلامی)
  • در جایی که لازم است از چرخش 90 استفاده کند.

به طرف دوست سمت راست (یا سمت چپ) خود حرکت کن. مانند بالا جهت را به صورت کلامی بیان کند و در جهت درست حرکت کند.

جاکفشی، سطل زباله، کمد اسباب بازی، پنجره، در کلاس و... را مانند بالا به سمت آن  حرکت کند و جهات را به صورت کلامی بیان کند. ( بیشتر وسایلی که بو و صدا ندارند باید از لامسه استفاده شود.)

مفاهیم کنار، روبرو، بین، وسط

هر چیزی که سمت یا سمت راست یک نفر یا یک شی باشد می توان به جای راست و چپ کلمه کنار را به کار برد.

نمونه تمرینات خود محور:

کنار دوستت بنشین.  کنار دیوار بایست.  کنار میز من بایست.   کنار میزت بایست.  کنار دیوار حرکت کن.  کنار پنجره حرکت کن.

نمونه تمرینات موضع یابی اشیا نسبت به اشیا:

کتابی که کنار کیف است را نشان بده.  کیفی که کنار صندلی معلم است را نشان بده.   میز کنار دیوار را نشان بده.

روبرو

دانش آموزان روبروی هم بنشینند دست همدیگر را بگیرند کلمه روبرو را بیان کنند.

  • دوست روبروی خود را نشان دهد. (آگاهی فضایی _ خود محور)
  • دیوار روبروی خود را نشان دهد. (آگاهی فضایی _ خود محور)
  • چند چینه، در بطری، دکمه و ... روی میز قرار داده تا دانش آموز مشابه ها را روبروی هم بچیند. (آگاهی فضایی _ اشیا نسبت به هم)
  • کیف خودش را روبروی کیف دوستش قرار دهد. (آگاهی فضایی _ اشیا نسبت به هم)

بین و وسط

  • چینه را وسط دو دست خود قرار بده.
  • مداد را بین دو انگشت خود قرار بده.
  • کاغذ را وسط لوح قرار بده.
  • بین میز شماره 1 و میز شماره 3 میز کدام دوستت قرار دارد.
  • مهره ای که بین پایه های صندلی افتاده را پیدا کند.
  • کلاس دوم بین کدام کلاس ها قرار دارد؟

ردیف و ستون

برای تشخیص ردیف و ستون از حرکت دست استفاده می کنیم؛ حرکت دست از بالا به پایین ستون را و حرکت دست به چپ و راست ردیف را پیدا می کنیم.

  • در قفسه های کتابخانه ردیف و ستون را نشان دهد.
  • ردیف اول، ردیف آخر، ردیف وسط را نشان دهد.
  • شی را در ردیف یا ستونی که معلم میگوید بگذارد یا از آنجا بردارد.

تقویت شنیداری

کودک بنشیند و صدا ها را برای چند دقیقه گوش دهد و بعد چند صدا را نام ببرد.

  • ابتدا از صداهایی که از بدنش می شنود را نام ببرد. (صدای نفس کشیدن، صدای قار و قور شکم، صدای به هم کشیدن دست ها، کشیدن دست روی لباس، صدای کشیدن پا روی زمین و ...)
  • صداهایی که از سمت دوستانش می شود و جهت صدا را هم نشان دهد. (صدای باز کردن زیپ کیف، صدای قلم هنگام نوشتن و...)
  • همه صداهایی که از محیط پیرامون در کلاس می شنود را توضیح دهد. ( صدای کارکنان مدرسه، دوستان در راهرو یا کلاس مجاور یا صداهای حیاط و...)
  • فعالیت هایی را معلم یا دوستانش انجام دهد به سمت صدا حرکت کند و فعالیت در حال انجام را توضیح دهد. (پاره کردن کاغذ، صدای مچاله کردن کاغذ، صدای ورق زدن کتاب، صدای راه رفتن با عجله، صدای تمیز کردن میز با دستمال و ...)

 

جعبه های صدا

معلم برای بار اول جعبه های صدا را یکی یکی تکان داده و بعد در جعبه را باز کند تا کودک مواد درون جعبه را در لمس کند و با صدای تولید شده از آن تصویر سازی ذهنی کند.

یا اینکه جعبه های صدا را با کمک خود دانش آموز درست شود به این صورت که ماسه، شن، نخود، لوبیا، برنج، در بطری و ... را با جعبه هایی با اندازه و جنس و شکل یکسان تهیه می کنیم.

بازی با جعبه های صدا

معلم یک جعبه را هر بار در سمت چپ، راست، جلو، عقب به صدا در می آورد تا دانش آموز:

  • نام صدای درون جعبه را بگوید.
  • به طرف صدا با روش هایی که قبلاً یاد گرفته بچرخد و جعبه صدا را از معلم بگیرد.

بازی را ادامه می دهند و این بار چهار تا از دوستانش در چهار طرف او (جلو، عقب، راست، چپ) با چهار جعبه صدای متفاوت قرار می گیرند و به نوبت جعبه ای را که در دست دارند تکان می دهند تا دانش آموز:

  • نام صدا را بگوید.
  • به طرف دوستش حرکت کند و جعبه را از او بگیرد.
  • از آخرین جعبه ای که گرفته به سمت صدای بعدی حرکت کند جعبه را بگیرد و نام آن را بگوید.
  • به همین ترتیب جعبه های بعدی.

در مرحله بعد معلم جعبه های مختلف را در قسمت های مختلف کلاس به صدا در می آورد تا دانش آموز:

  • نام صدای درون جعبه را بگوید.
  • با دست به سمت صدا اشاره کند.
  • به سمت صدا با رعایت تکنیک حفاظت حرکت کند.
  • جعبه را پیدا کند و آن را به نفری که معلم نام او را میگوید، تحویل دهد تا نفر بعدی بازی را ادامه دهد.

در پایه های بالاتر با صدا ها در محیط مثل صدای مشاغل، صدای مدارس، صدای خیابان، صدای بزرگ راه و... آشنا می شود و در جهت یابی از آنها کمک می گیرد.

پژواک صدا

با داد زدن، بشکن زدن، دست زدن، پا کوبیدن روی زمین، تکان دادن دسته کلید یا شی که در دست دارند؛ صدا تولید کنند و از پژواک آن محیط را تفسیر کنند.

 فعالیت های درک مانع از روی پژواک صدا

  • کودک نزدیک در کلاس بایستد و فعالیت های زیر را به ترتیب یک بار با بسته بودن در کلاس و یک بار با باز بودن در کلاس انجام دهد: -داد بزند، -دست ها را به هم بزند، -حرف بزند و هر بار تفاوت بین صدایی که هنگام باز بودن در می شنود با زمانی که در بسته است را بیان  کند.
  • دانش آموز شعری را بخواند (در پایه بالاتر از روی متنی بخواند) معلم یک کتاب را جلو صورت دانش آموز به صورت متناوب حرکت دهد و دانش آموز حین ادامه خواندن  با بالا بردن دست وجود کتاب را جلو صورتش اعلام کند. در پایان کار تفاوت صدا را با وجود کتاب و بدون کتاب بیان کند.
  • در محیط باز حرکت کند در چند قدمی دیوارها، ستون  ها، درخت ها و دیگر موانع بایستد.

استفاده از پژواک صدا در شناسایی محیط های باز و بسته یا سر پوشیده و باز یا اتاق های کوچک و بزرگ

  • کودک توی کلاس داد بزند بلافاصله در راهرو مدرسه داد بزند و تفاوت صدایی که در هر مورد شنیده را بیان کند.
  • توی راهرو داد بزند بلافاصله در انتهای راهرو داد بزند از در راهرو به سمت حیاط وارد شود و ابتدای تغییر محیط دوباره داد بزند تا تفاوت محیط باز با سر پوشیده را متوجه شود.
  • در یک اتاق کوچک مثل دستشویی و یک سالن بزرگ مثل سالن اجتماعات داد بزند تا تفاوت بزرگ و کوچک بودن محیط را به صورت فاحش درک کند.
  • در پایه های بالاتر به جای سالن یک کلاس را با یک اتاق کوچک تر یا دستشویی مقایسه کنند و به جای داد زدن حرف بزنند یا دست ها را به هم بزنند و تفاوت محیط بزرگتر و کوچک تر را متوجه شوند.

در پایه های بالاتر تمرینات را ادامه می دهند تا جایی که با صحبت کردن (به جای داد زدن) تفاوت بین محیط های کوچک و بزرگ، باز و سر پوشیده را متوجه شوند.

چگونگی مشخص کردن و استفاده از علامت راهنما در کلاس (از پایه آمادگی)

مثال: علامت راهنما کمد اسباب بازی درون کلاس باشد.

  1. معلم کمد اسباب بازی را به عنوان نشانه به دانش آموز نشان می دهد و او را به کنار کمد هدایت می کند.
  2. کودک با دستور معلم از کمد اسباب بازی به دوستش اشاره کند.
  3. مسیر حرکت به سمت دوستش را بیان کند.
  4. حرکت کند و به سمت دوستش برود.
  5. وقتی به دوستش رسید از دوستش به کمد اشاره کند.
  6. از کنار دوستش به سمت کمد حرکت کند و برگردد.
  7. در مرحله بعد به سمت دوستش برود و از آنجا به سمت میز معلم حرکت کند در حالی که ارتباط خودش با کمد را نشان می دهد.
  8. از میز معلم به طرف کمد برگردد.

هر بار در کلاس یک علامت راهنما (در کلاس، پنجره، میز معلم و...) را مشخص کرده و هشت مرحله بالا را با دستور معلم تک تک دانش آموزان اجرا کنند. بنابراین به  صورت غیر مستقیم کاربرد علامت راهنما را یاد  می گیرند.

آموزش را با بازی و نمایش همراه می کنیم که کودک از انجام آن خسته نشود. مثلاً اینجا خانه خرگوش است و می خواهد به دوستش سر بزند از کجا برود تا به دوستش برسد؟ حالا خرگوش می خواهد به خانه اش برگردد چگونه برگردد؟ و...

برای پایه های بالاتر پس از آموزش در محیط های گوناگون باید در یک محیط غیر آشنا خود دانش آموز علامت راهنما را در مسیر انتخاب کند و مسیر ها را بازیابی کند.

اندازه و فاصله

  1. اندازه گیری استاندارد
  2. اندازه گیری غیر استاندارد (مقایسه ای، وجب، گام و...)

    در پایه آمادگی که از اندازه گیری غیر استاندارد بیشتر استفاده می شود آموزش را با اندازه گیری با اندام های بدن انجام میدهیم.

فعالیت های زیر را کودک یاد بگیرد و انجام دهد:

-گام بلند بردار گام کوتاه بردار  -گام ها به حالت راه رفتن معمولی  -دست خود را دراز کن و شی را بگیر(اندازه دست تقریباً دو گام کوتاه می شود)  -سه گام دیگر برداری به میز معلم میرسی (اندازه و فاصله)  -پاها به اندازه عرض شانه باز

بازی با حلقه های هولاهوپ

در بازی های زیر کودک باید تخمین بزند سر و بدن خود را تا چه اندازه خم کند تا به حلقه ها برخورد نکند ضمن اینکه چند حرکت را نیز یاد می گیرد. در پایه های بالاتر برای عبور از جاهایی که سقف کوتاه دارند یا پیدا کردن اشیا از زیر میز، تخت یا... می توانند از این حرکات کمک بگیرند.

  • دو ردیف دانش آموز در سمت چپ و راست دو طرف حلقه ها را در دست میگیرند و می ایستند (با حلقه ها سقف درست می کنند) کودک باید سر خود را خم کند و از زیر حلقه ها عبور کند بدون اینکه به حلقه ها برخود کند.
  • حلقه ها را طوری بگیرند که کودک تا کمر خم شود  و از زیر حلقه ها عبور کند.
  • بچه هایی که حلقه را در دست دارند روی دو زانو بنشینند و حلقه ها را روی زانو قرار دهند تا کودک بدون برخورد با حلقه ها از زیر آنها عبور کند. (به حالت نشسته یا چهار دست و پا باید عبور کند)
  • حلقه ها را تا حدی پایین بیاورند که کودک با سینه خیز از زیر آنها عبور کند.

زمان- اندازه گیری- فاصله

فعالیت ها

  • کودک یک شعر را بخواند و مسیری را طی کند و دوباره یک مسیر کوتاه تر را انتخاب کند و در حال طی کردن مسیر شعر را بخواند و با راهنمایی معلم توضیح دهد که کدام مسیر زمان کمتری می خواهد. (مسیری که شعرش نیمه تمام مانده زمان کمتری می خواهد)
  • توالی و ترتیب را در حرکت هایی که انجام می دهد بیان کند مثلاً اول به سمت راست بعد مستقیم و...
  • بالای قفسه، پایین قفسه یا قفسه وسط را نشان دهد.
  • در پایه های بالاتر مثلاً دومین صندلی از سمت چپ را نشان دهد و به سمت آن حرکت کند. یا این که در سومین ردیف کتابخانه از بالا کتاب را بیاور را انجام دهد.
  • ردیابی راهرو: سومین در از سمت چپ را پیدا کند.

در پایه های بالاتر ردیابی را در خیابان با علامت های راهنما مانند تیر برق، چراغ راهنما و....انجام می دهد و همچنین اندازه ها و فاصله ها را نیز با واحدهای استاندارد یعنی میلیمتر، سانتیمتر و متر و کیلومتر استفاده می کنند. و همچنین در جاهای مناسب از واحد های زمان ماه، هفته، روز، ساعت، دقیقه و ثانیه استفاده کند.

فعالیت ها: انجام دستورات چند مرحله ای

  • برای رسیدن به حیاط باید یک متر مستقیم سپس به سمت چپ دو متر جلوتر در راهرو که به حیاط وارد شوی.
  • دو متر جلوتر از تیر برق سمت راست در مدرسه است.

تقویت بویایی

معلم ظرف های بو را مانند ظرف های صدا با کمک بچه ها درست می کند؛  موادی مانند قهوه، دارچین، زنجبیل، ادویه، آویشن، الکل، عطر، سرکه، آبلیمو و ... را در قوطی های هم جنس، هم اندازه، هم رنگ ریخته از دو تا بو شروع کرده وقتی بچه ها خوب یاد گرفتند بو ها را اضافه می کنیم.

بازی بو ها

یک ظرف بو را معلم به دانش آموز اول میدهد پس از شناسایی بو  آن را از دانش آموز می گیرد چند ظرف بو در طرف دیگر کلاس قرار دارد به دانش آموز فرصت کوتاهی داده تا جای ظرف ها را با کمک بویایی پیدا کند اگر نتوانست خود معلم آدرس ظرفها را به دانش آموز می دهد تا به سمت آنها حرکت کند و از بین آنها ظرف بوی مشابه را در دست راست و یک ظرف بوی دیگر به دلخواه در دست چپ بردارد و به سمت معلم برگردد بوی مشابه را به معلم و بوی دست چپ را به نفر  بعدی تا او هم همین کار را انجام دهد.

برنده بازی کسی است برای رسیدن به ظرف های بو در موارد زیر امتیاز بیشتری را به دست آورد:

  • تعداد بوهای بیشتری را به درستی تشخیص داده است.
  • تکنیک های حفاظت از خود را درطول مسیر رعایت کرده است.
  • مسیر ها را به درستی تشخیص داده و چرخش ها را در طول مسیر به درستی انجام داده است.
  • علایم راهنما که برای ردیابی انتخاب می کند درست و مناسب باشد و مسیر بهتر را انتخاب کند.
  • عامل زمان را نیز میتوان اضافه کرد. (زمان کمتر امتیاز بیشتر)

در پایه های بالاتر با بوی مواد شوینده، بوی نان از نانوایی، بوی رستوران و فست فوت ها، بوی چوب از نجاری،

بوی ادویه ها از عطاری و....متوجه مغازه یا فروشگاه های اطراف می شود.

بازی پیدا کردن اشیا از روی زمین

اهداف بازی: -شناخت اشکال هندسی شناخت جنس اشکال از روی صدای آنها پیدا کردن اجسام با دست یا پا از روی زمین

در این بازی معلم ابتدا اشکال هندسی را در سه جنس چوبی، فلزی و پلاستیکی تهیه کرده هر یک را جداگانه روی زمین انداخته و بیان می کند که این مثلاً یک دایره چوبی، یک سه گوش فلزی یا یک چهار گوش پلاستیکی و ... است.

یکی از اشکال را روی زمین انداخته تا دانش آموز:

  • محل تقریبی شی را تخمین بزند و با پا به دنبال شی بگردد.

دایره ها را (یا در مرحله بعد همه اشکال را) با سه جنس روی زمین گذاشته یکی از آنها مثلاً جنس فلزی را به زمین انداخته تا دانش آموز:

  • محل افتادن دایره را تخمین بزند.
  • از بین دایره های روی زمین به دنبال دایره فلزی بگردد. (یا از بین اشکال هندسی روی زمین به دنبال دایره فلزی بگردد)
  • حرکت دست که به صورت دایره های کوچک تا بزرگ، یا نیم دایره های کوچک تا بزرگ، یا حرکت زیگزاکی است را به درستی اجرا کند.
  • تکنیک حفاظت از سر و صورت را هنگام نشستن و جستجو رعایت کند.

در صورت موفقیت هم امتیاز می گیرد و هم به جای معلم یکی از اشکال هندسی را به دلخواه انتخاب کند و برای نفر بعد روی زمین اندازد تا نفر بعد فعالیت های بالا را انجام دهد و به همین ترتیب بازی ادامه یابد.

بازی بعدی

فهرستی از وسایل مانند در بطری، کلید، سکه، مداد، قاشق، مهره های مختلف و... را در جعبه ای فراهم کرده ابتدا دانش آموز وسایل را یکی یکی روی زمین انداخته تا با صدای آنها آشنا شود.

سپس معلم یکی از وسایل را روی زمین و در قسمت های مختلف کلاس انداخته تا دانش آموز:

  • از روی صدا شی را تشخیص دهد و نام آن را بگوید.
  • به محلی که شی افتاده با انگشت اشاره کند.
  • چگونگی حرکت به سمت شی را بیان کند.
  • به سمت شی حرکت کند.
  • با حرکت پا محل تقریبی شی را پیدا کند.
  • اگر لازم شد با دست و با رعایت تکنیک حفاظت جستجوی نهایی را انجام دهد. ( در بیشتر موارد نیازی به جستجو با پا نیست)

مانند بازی قبل در صورت موفقیت هم امتیاز می گیرد و هم به جای معلم از جعبه وسایل، وسیله ای را به دلخواه انتخاب کند و برای نفر بعد روی زمین اندازد تا نفر بعد فعالیت های بالا را انجام دهد و به همین ترتیب بازی ادامه یابد.

 

در پایه های بالاتر اشیا دیگری به فهرست اضافه کرده و محل ها به خارج از کلاس مثل راهرو، حیاط مدرسه و... گسترش یابد.

دانش آموزان در پایه آمادگی فعالیت های زیر را نیز فرا می گیرند:

  • هل دادن: در کلاس، میز خود را به جلو هل دهد.

با راهنمایی معلم توضیح دهد که موقع هل دادن دست ها کاملاً به جلو کشیده و باز می شوند.

  • کشیدن: در کلاس، میز خود را به سمت شکم یا سینه خود بکشد.

با راهنمایی معلم به این نتیجه برسد که موقع کشیدن دست ها از آرنج خم می شود.

  • توپ زنگ دار را با دستان درون شکم و بار دیگر درون سینه دریافت می کند و در مرحله بعد به طور صحیح پرتاب میکند.
  • حرکت در سربالایی و سرازیری را به درستی انجام میدهد و تفاوت آنها را بیان می کند.
  • مکان های پر خطر مدرسه را نام می برد.
  • صف گرفتن با دوستانش و حرکت همه با هم در صف را می داند و هنگام بالا رفتن و پایین آمدن از پله ها دست خود را از روی شانه دوستش بر می دارد.
  • آدرس میز و صندلی خود در کلاس را بیان می کند و در حرکت به طور صحیح و سریع آن را پیدا می کند.
  • به طور صحیح روی صندلی و پشت میز می نشیند.
  • آدرس سرویس مدرسه را بیان می کند و نشان می دهد.
  • محل دستشویی و طریقه درست استفاده کردن از آن را بیان میکند و نشان می دهد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آموزش تحرک و جهت یابی3

اجزاء جهت یابی عبارتند از :

علائم راهنما

نشانه هاو سرنخ ها

روش شماره گذاری

اندازه گیری)تخمین اندازه ها(

 جهات جغرافیایی

خودآشنا سازی

1-هر چیزی که به سادگی تشخیص داده شود و ثابت باشد و در محیط ، یک محل دائمی و شناخته  شده داشته باشد «علامت راهنما» نامیده می شود .

2- هر نوع محرک شنیداری ، بویایی ، لمسی  که بر حواس اثر بگذارد و بتواند اطلاعات ضروری

برای تعیین وضعیت یا مسیر حرکت را به نابینا بدهد ، نشانه نام دارد . که ممكن است ثابت یا

متحرک باشد .

3- نظام شماره گذاری داخل ساختمان : نقاط اصلی ، معمولاً نزدیک درب ها یا در محل تقاطع

راهروهای اصلی قرار دارند . معمولاً شماره های فرد در یک طرف و شماره های زوج در طرف دیگر

قرار دارند و شماره ها از نقاط اصلی دوتا دوتا افزایش می یابد)طباطبایی، 1393. نقل از استاد حسین ،1392).

در ادارات از شماره گذاری استفاده می شود تا مراجعه کنندگان بهتر شماره اتاق ها را پیدا کنند

4- اندازه گیری : مهارتی است که ضمن آن ابعاد دقیق یا تقریبی با استفاده از واحدهای اندازه گیری

تعیین می شود . برحسب فاصله که اندازه گیری شده ، باید واحد مناسب انتخاب شود )مثلاً طول میز

برحسب متر و اندازه طول یک مداد برحسب سانتی متر(

برای اندازه گیری دقیق فرد نابینا می تواند از متر و خط کش بریل و برای اندازه گیری غیر دقیق و

مقایسه ای از عرض شانه ، ارتفاع تا زانو یا کمر ، قدم یا عصای سفید و انگشتان به عنوان واحدی

برای اندازه گیری اشیا کوچک استفاده نماید .

5- جهت های جغرافیایی : به مسیری که شی رو به آن مسیر قرار دارد جهت می گویند. چهار جهت اصلی عبارتند از: شمال، جنوب، مشرق، مغرب.

 

منابع:

-استاد حسین، لادن(1392). رابطه  مهارت تحرک و جهت یابی و میزان سازگاری اجتماعی با احساس تنهایی در دانش آموزان نابینا. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.پایان نامه کارشناسی ارشد.

-اسلامی،مریم(1387).مقایسه مفهوم نگهداری ذهنی آماده خمیر، ردیف کردن،عدد طول بین دانش آموزان نابینا و عادی شهرستان اهواز. پایان نامه کارشناسی ارشد

 - شفیعی، روشنک؛ شریفی درآمدی،پرویز(1385).نابینایی و ادراک محیط.انتشارات سپاهان.

- کریمی،اشرف؛حاجی حسینی نژاد،غلامرضا؛موسی پور،نعمت اله؛به پژوه،احمد(1396).هدف های برنامه درسی جهت یابی و تحرک در ایران و آمریکا(ویژه نابینایان و کم بینایان).دو فصل نامه نظریه و عمل در برنامه درسی .سال پنجم،شماره9.

- فرامرزی،سالار؛ ابراهیمی،نسرین(1394).بریل آموزی پایه( پیش از دبستان و آمادگی).انتشارات یار مانا.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آموزش تحرک و جهت یابی دوره پیش دبستان و اول 2

جهت یابی و تحرک:

  یکی از مهمترین آثار آسیب بینایی، محدود شدن حرکت فرد در محیط است. ولی فرد دارای آسیب

بینایی می تواند با یاد گیری مهارت هایی به حرکت مستقل و مطلوب در محیط دست یابد.

حرکت مستقل در محیط نیازمند دو توانایی مرتبط با یکدیگر است:

  1. جهت یابی که فرد با استفاده از حواس خود موقعیتش را در محیط و ارتباطش را با اشیا ی محیط تثبیت می کند.
  2.  تحرک که عبارت است از رفتن از نقطه ای به نقطه ی دیگر با کمک اندام های بدن.

(هیل و پاندر[1] ,1976 ؛به نقل از کریمی و همکاران ,1396).

  افراد نایبنا با توجه به نبود سیستم ادراکی بایستی از سایر حواس برای عمل تحرک بهره بگیرند و بهره گیری از سیستم شنوایی، لامسه، بویایی، ثقل و همچنین به کار گرفتن حافظه جهت ساخت  تصویرذهنی، همچنین توجه به نشانه ها و کلیشه ها، به کار گیری اطلاعات ادراکی و شناختی، همگی با هم می توانند تضمین کننده یک حرکت مطمئن و سودمند برای افراد نابینا باشند. نابینایان نسبت به افراد بینا به ویژگی های متفاوتی از محیط توجه می کنند و برای آن ها بافت سطوح مسیر حرکت، صداهای محیط و حتی جزئیاتی چون تغییر درجه هوا در تمایز مسیر و موقعیت ها اهمیت دارند(شفیعی و شریفی درآمدی ،1385).

جهت یابی به مهارتهایی گفته میشود که قبل از استفاده از فنون حرکت باید آموخته شوند و محدود به

رشد مفاهیم و تقویت حواس میگردد . ارتباط میان جهت یابی و حرکت چنان به هم وابسته است که

فرد نابینا در صورتی به بهترین شكل حرکت خواهد داشته که در هر دو جنبه تسلط پیدا کند . هدف

نهایی جهت یابی و حرکت این است که فرد نابینا بتواند در یک محیط آشنا یا نا آشنا با استفاده از این

.) دو مهارت به صورتی ایمن موثر و مستقل عمل کند.)اعتباری و همكاران، 1380. نقل ازاستاد حسین،1392).

 

پیش نیاز های جهت گیری و حرکت :

کودک نابینا قبل از اینکه خودش را در محیط جهت بدهد بایدمراحل زیر را طی کند:

1- پیش نیاز های شناختی که شامل مفهوم تصور بدنی یا همان شناخت کاملا تمام اندام مفصلی و

غیر مفصلی ، نوع محیط و نحوه ارتباط با فضای ان ، استفاده از باقیمانده حواس و غیره میشود . این

نكته خیلی مهم است که کودک اندام خود را بشناسد و تمام بدن خود را لمس کند ، باید به کودک

نابینا اجازه داد تا بدن خود و والدین اش را لمس کند و متوجه تفاوت ویژگی های اندام خود و پدر

و مادرش بشود. والدین کودک نابینا باید از همان کودکی هر گاه وارد محیط تازه ایی شد در صورت

امكان بگذارند دور تا دور آنجا را دست بكشد که بتواند تصور ذهنی از محیط را برای خود ترسیم

کند و یا تا آنجا که میتوانند محیط را برای او تشریح کنند حتی جزئیاتی مثل پنجره ها تابلو های

عكس را به او بگویند . خود را به جای چشمان او بگذارند و هر چه را میبینند برایش تشریح کنند،

این کار باعث میشود هم گنجینه لغات و هم درک فضایی کودک بالا برود)اسلامی،1387).

2- پیش نیازهای روانیحرکتی که شامل تعادل و هماهنگی و توانایی حرکت در خط مستقیم و

اجرای چرخشها میشود . مهارتهای حرکتی مثل حفظ حرکت مستقیم و چرخشها بسیار مهم است .

برای یافتن این مهارت از کودک خواست روی خط برجسته ایی عبور کند به نحوی که پاشنه پای

، جلویی را مماس با پنجه پای عقبی بگذارد.. چرخش به 90،180 و 360 درجه را با او تمرین کرد و یا

می توان با ابتدایی ترین امكانات این آموزشها را به او داد با تا کردن ملحفه و ساختن دایره ای بر روی

زمین درست کرد و آنرا با طناب ضخیم چهار قسمت کرد و در آن محیط با او چرخش به درجات

مختلف را کار کرد)اسلامی،1387).

 

  1. پیش نیاز عاطفی که شامل نگرش ، انگیزش و اعتماد به نفس ومیشود .

 

به طور خلاصه اگر این سه مرحله (آگاهی از اعضای بدن و حرکت و عملکرد آنها,آگاهی از محیط و توانایی برقراری ارتباط با آن,توانایی برقراری ارتباط عملی بین محیطی با محیط دیگر)به تر تیب دنبال شود به طور منطقی تصورات عینی کودک به تصورات کلی ذهنی تبدیل می شود و آگاهی شناختی او پیشرفت می کند(اعتباری و همکاران,1388).

افزایش و آگاهی فردنابینا از محیط در نتیجه تمرکز و تمرین ضمن آموزش حاصل میشود . مهارتهای

جهت یابی که باعث میشود فرد مستقل حرکت کند نقش مهم و عمده ایی در مفهوم خود و بهداشت

روانی فرد دارد .زیرا به هنگام حرکت میتواند به شكل معنی دار و واقعی تری با محیط ارتباط و در

نتیجه تسلط بیشتری بر آن داشته باشد)اسلامی، 1387)

 

 

 


[1]  Hill & Ponder

آموزش تحرک و جهت یابی دوره پیش دبستان و اول

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه

حرکت سرآغاز و سرلوحه هستی می باشد. زندگی و زنده بودن بدون فعالیت معنا ندارد. ساده ترین موجودات تا پیچیده ترین ارگانیسم برای بقای خود به حرکت و جنب و جوش احتیاج دارد، انسان با دیدن هر چیز جالب، زیبا، سؤال برانگیز و متحرک به سمت آن حرکت می کند که نابینایی محدودیتی است که دو مشکل جهت یابی و حرکت را به دنبال دارد.

 

به نظر می رسد کودکی که نابینا مادرزاد بوده یا کودکی که در اوایل طفولیت بینایی خود را از دست داده نباید به حال خود رها شود زیرا به انزوا کشیده می شود و این کم تحرکی و بی تحرکی علاوه بر مشکلات شخصیتی او را از استقلال باز می دارد در نتیجه نمی تواند بر محیطی که در آن زندگی می کند تسلط پیدا کند.

همانطور که عاملی مثل گرما باعث حرکت بیشتر مولکول ها می شود عاملی هم باید به کار ببریم تا باعث حرکت بهتر فرد نابینا شود به نظر می رسد با آموزش ادراک و تجسم فضایی فرد نابینا درک بهتری از خود و محیط اطراف پیدا کند و در نتیجه حرکت آسانتر، ایمن تر و راحت تر را انجام دهد.

 

بیان مسئله:

  مهمترین وسیله یادگیری برای کودک ، بینا یی است.اما کودکی که نابینا به دنیا آمده ویا در سا لهای

اولیه کودکی نابینا شده، تا با شی ء ملموس برخورد نكند یا در باره آن مطا لبی نشنود از وجود آن

شی باخبر نمی شود.حرکت به سوی آن شیءرا هم انجام نخواهد داد، مگر آنكه دائما تشویق

شود،تشویق به اینكه با اطمینان و بدون کمک دیگران حرکت کند. به بیانی برای کودک نابینا،حرکت

باعث یادگیری می گردد)جعفری، 8311.نقل از استاد حسین،1392 ).

     کودکان نابینا در مقایسه با کودکان بینا تمایل کمتری به پیشرفت دارند,در درک و پذیرش محیط فیزیکی و اجتماعی  خود ناتوانند و استعداد و انگیزه ی کافی برای کاوش در محیط اطراف و کشف ماهیت اشیای موجود در آن را ندارند. بنابراین آموزش خاص، داشتن فرصت تشویق آنان برای اداره کردن و شناسایی اشیای ضروری به نظر می رسد (فرامرزی و ابراهیمی،1394).

   یكی از مهمترین نیازهای کودکان دارای آسیب بینایی، تحرک و جهت یابی است که بدون آنها رشد و تحول شناختی، حرکتی، اجتماعی، زبانی و عاطفی نیز مختل می گردند. تحرک و جهت یابی، اساس تاثیرگذاری انسان بر محیط پیرامون او هستند.)کاکاوند، 1383. نقل از استاد حسین،1392).

 

 

   در سال های اول زندگی باید به رشد حرکتی و تقویت مهارتهای جهت یابی کودک توجه خاصی

داشت. کودک در این سنین دارای انرژی فراوان و هیجان بسیار، برای تحرک وبازی است و بتدریج

به تفاوتهای خود با دیگران پی می برد. کم کم به محدودیتهای خود می اندیشد، و احساس عدم

امنیت نسبت به محیط پیرامونش در وی به وجود می آید. در این زمان باید کودک را دریافت. باید او

را با محیط آشنا کرد تا احساس امنیت کند)دهی آروق،1386. نقل ازاستاد حسین،1392 ).

افراد دارای مشکل بینایی علاوه بر مهارت های تحصیلی باید مهارت هایی را کسب کنند تا در بزرگسالی بتوانند مستقل باشند و با حداقل کمک در محیط حرکت کنند (اعتباری و همکاران، 1388).

برای کودک بینا محیط پر از انگیزه های بصری است که با دیدن آنها به سمت آنها حرکت می کند ولی کودک نابینا هیچ انگیزه بصری برای حرکت ندارد و اگر مداخله ای صورت نگیرد کودک به صورت غیر فعال و منزوی می شود (نامنی و همکاران).

افراد برای حرکت از ادراک و روابط فضایی استفاده می کنند حال این سؤال پیش می آید که ادراک و تجسم فضایی در فرد نابینا چگونه تقویت شود تا حرکت مستقل تری داشته باشد؟

اهمیت و ضرورت

برخوردهای صحیح والدین و اطرافیان از زمان تولد کودک نابینا برای او بسیار مهم است زیرا برخورد های صحیح به رشد طبیعی او کمک خواهد کرد همینطور آموزش های خاص بر اساس نابینای او و با توجه به توانمندیهایش بسیار مثمر ثمر خواهد بود (شاهی، 1384).

مشاهدات بر ضرورت مداخله زود هنگام و رویکردی چند جانبه به منظور به حداقل رساندن عواقبی که معلولیت بینایی برای تحول مهارت های حرکتی در بر دارد و کمک ره آراستگی این مهارت ها تأکید می ورزد.

کودک نابینا باید در محیط با احساس امنیت و بدون تصادف با اشیا و...حرکت کند و تا جایی که امکان دارد بدون کمک گرفتن از دیگران یا به حداقل رساندن این کمک ها در مستقل شدن خود بکوشد و بر محیط پیرامون مسلط شود (نامنی و کسمایی، 1384).

از طریق تمرین ذهنی به نابینایان کمک های بسیاری در حل مسائل روزمره زندگی می شود یکی از راه های سازگاری نابینایان با محیط اطراف تحرک و جهت یابی است. از طریق آموزش تصویر سازی حرکتی و واقف ساختن آنها به مسئله می توان آنها را در این جهت کمک کرد. بیان تصورات واقعی و عینی از محیط اطراف برای نابینایان امری مهم و ضروری است (یوسفی و همکاران، 1387).

هدف از آموزش حرکت و جهت یابی کسب استقلال برای فرد نابینا است.برای کسب استقلال جسمی و اجتماعی کودکان نابینا ,مسلط شدن بر محیط از اهمیت بسزایی برخوردار است همچنین سهولت حرکت در محیط و آشنایی با موقعیت های فیزیکی و اجتماعی در تعیین نقشی که در روابط خود با همسالان دارند از اهمیت بالایی برخوردار است.

بنابر این آموزش تحرک و جهت یابی از ارکان مهم آموزشی افراد آسیب دیده بینایی است.

 

آموزش تحرک و جهت یابی دوره پیش دبستان و اول

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه

حرکت سرآغاز و سرلوحه هستی می باشد. زندگی و زنده بودن بدون فعالیت معنا ندارد. ساده ترین موجودات تا پیچیده ترین ارگانیسم برای بقای خود به حرکت و جنب و جوش احتیاج دارد، انسان با دیدن هر چیز جالب، زیبا، سؤال برانگیز و متحرک به سمت آن حرکت می کند که نابینایی محدودیتی است که دو مشکل جهت یابی و حرکت را به دنبال دارد.

 

به نظر می رسد کودکی که نابینا مادرزاد بوده یا کودکی که در اوایل طفولیت بینایی خود را از دست داده نباید به حال خود رها شود زیرا به انزوا کشیده می شود و این کم تحرکی و بی تحرکی علاوه بر مشکلات شخصیتی او را از استقلال باز می دارد در نتیجه نمی تواند بر محیطی که در آن زندگی می کند تسلط پیدا کند.

همانطور که عاملی مثل گرما باعث حرکت بیشتر مولکول ها می شود عاملی هم باید به کار ببریم تا باعث حرکت بهتر فرد نابینا شود به نظر می رسد با آموزش ادراک و تجسم فضایی فرد نابینا درک بهتری از خود و محیط اطراف پیدا کند و در نتیجه حرکت آسانتر، ایمن تر و راحت تر را انجام دهد.

 

بیان مسئله:

  مهمترین وسیله یادگیری برای کودک ، بینا یی است.اما کودکی که نابینا به دنیا آمده ویا در سا لهای

اولیه کودکی نابینا شده، تا با شی ء ملموس برخورد نكند یا در باره آن مطا لبی نشنود از وجود آن

شی باخبر نمی شود.حرکت به سوی آن شیءرا هم انجام نخواهد داد، مگر آنكه دائما تشویق

شود،تشویق به اینكه با اطمینان و بدون کمک دیگران حرکت کند. به بیانی برای کودک نابینا،حرکت

باعث یادگیری می گردد)جعفری، 8311.نقل از استاد حسین،1392 ).

     کودکان نابینا در مقایسه با کودکان بینا تمایل کمتری به پیشرفت دارند,در درک و پذیرش محیط فیزیکی و اجتماعی  خود ناتوانند و استعداد و انگیزه ی کافی برای کاوش در محیط اطراف و کشف ماهیت اشیای موجود در آن را ندارند. بنابراین آموزش خاص، داشتن فرصت تشویق آنان برای اداره کردن و شناسایی اشیای ضروری به نظر می رسد (فرامرزی و ابراهیمی،1394).

   یكی از مهمترین نیازهای کودکان دارای آسیب بینایی، تحرک و جهت یابی است که بدون آنها رشد و تحول شناختی، حرکتی، اجتماعی، زبانی و عاطفی نیز مختل می گردند. تحرک و جهت یابی، اساس تاثیرگذاری انسان بر محیط پیرامون او هستند.)کاکاوند، 1383. نقل از استاد حسین،1392).

 

 

   در سال های اول زندگی باید به رشد حرکتی و تقویت مهارتهای جهت یابی کودک توجه خاصی

داشت. کودک در این سنین دارای انرژی فراوان و هیجان بسیار، برای تحرک وبازی است و بتدریج

به تفاوتهای خود با دیگران پی می برد. کم کم به محدودیتهای خود می اندیشد، و احساس عدم

امنیت نسبت به محیط پیرامونش در وی به وجود می آید. در این زمان باید کودک را دریافت. باید او

را با محیط آشنا کرد تا احساس امنیت کند)دهی آروق،1386. نقل ازاستاد حسین،1392 ).

افراد دارای مشکل بینایی علاوه بر مهارت های تحصیلی باید مهارت هایی را کسب کنند تا در بزرگسالی بتوانند مستقل باشند و با حداقل کمک در محیط حرکت کنند (اعتباری و همکاران، 1388).

برای کودک بینا محیط پر از انگیزه های بصری است که با دیدن آنها به سمت آنها حرکت می کند ولی کودک نابینا هیچ انگیزه بصری برای حرکت ندارد و اگر مداخله ای صورت نگیرد کودک به صورت غیر فعال و منزوی می شود (نامنی و همکاران).

افراد برای حرکت از ادراک و روابط فضایی استفاده می کنند حال این سؤال پیش می آید که ادراک و تجسم فضایی در فرد نابینا چگونه تقویت شود تا حرکت مستقل تری داشته باشد؟

اهمیت و ضرورت

برخوردهای صحیح والدین و اطرافیان از زمان تولد کودک نابینا برای او بسیار مهم است زیرا برخورد های صحیح به رشد طبیعی او کمک خواهد کرد همینطور آموزش های خاص بر اساس نابینای او و با توجه به توانمندیهایش بسیار مثمر ثمر خواهد بود (شاهی، 1384).

مشاهدات بر ضرورت مداخله زود هنگام و رویکردی چند جانبه به منظور به حداقل رساندن عواقبی که معلولیت بینایی برای تحول مهارت های حرکتی در بر دارد و کمک ره آراستگی این مهارت ها تأکید می ورزد.

کودک نابینا باید در محیط با احساس امنیت و بدون تصادف با اشیا و...حرکت کند و تا جایی که امکان دارد بدون کمک گرفتن از دیگران یا به حداقل رساندن این کمک ها در مستقل شدن خود بکوشد و بر محیط پیرامون مسلط شود (نامنی و کسمایی، 1384).

از طریق تمرین ذهنی به نابینایان کمک های بسیاری در حل مسائل روزمره زندگی می شود یکی از راه های سازگاری نابینایان با محیط اطراف تحرک و جهت یابی است. از طریق آموزش تصویر سازی حرکتی و واقف ساختن آنها به مسئله می توان آنها را در این جهت کمک کرد. بیان تصورات واقعی و عینی از محیط اطراف برای نابینایان امری مهم و ضروری است (یوسفی و همکاران، 1387).

هدف از آموزش حرکت و جهت یابی کسب استقلال برای فرد نابینا است.برای کسب استقلال جسمی و اجتماعی کودکان نابینا ,مسلط شدن بر محیط از اهمیت بسزایی برخوردار است همچنین سهولت حرکت در محیط و آشنایی با موقعیت های فیزیکی و اجتماعی در تعیین نقشی که در روابط خود با همسالان دارند از اهمیت بالایی برخوردار است.

بنابر این آموزش تحرک و جهت یابی از ارکان مهم آموزشی افراد آسیب دیده بینایی است.

 

ادامه نوشته

مفاهیم آموزشی مرتبط با تحرک و جهت یابی افراد اسیب دیده بینایی


فصل اول: مفاهیم بدنی:
اندام های اصلی:
دست، پا، سر، صورت، مو، چشم، ابرو، بینی، گوش، دهان، گلو، سینه، شکم
قسمت های مختلف دست:
بازو، آرنج، ساعدها، مچ، پشت دست، کف دست، انگشتان، ناخن
قسمت های مختلف پا:
ران، زانو، کاسه زانو، ساق، مچ پا، روی پا، کف پا، انگشتان، ناخن، پاشنه، پنجه، سینه پا
جزئیات  صورت:
جلوی بدن، پیشانی، ابرو، پلک، مژه، چشم، بینی، سوراخ­های بینی، گونه(لپ)، دهان، لب، دندان، لثه، چانه، گلو، سینه، شکم، ناف
قسمت های مختلف تنه:
پشت سر، مو، سر، گردن، شانه، کتف، ستون فقرات، کمر، باسن
قسمت های مختلف پا:
انگشت کوچک، انگشت میانی(انگشتری)، انگشت سبابه(انگشت اشاره)، انگشت شَست، بند انگشت، مقایسه انگشتان دست با انگشتان پا، نوک انگشتان
 
 
 
 
 
انواع حرکت:
صاف کردن بازو، حرکت بازو به طرفین، خم شدن به جلو، چرخیدن
انداختن، ضربه زدن با دست، بالا گرفتن سر، پریدن از روی مانع، طناب بازی
بالا بردن بازو، بردن دست­ها به پشت، خم شده به عقب، پریدن
خم و راست کردن زانو، بالا آوردن زانو رو به جلو، خم و راست کردن مچ پا، لگد زدن
شوت کردن، ایستادن روی پنجه، ایستادن روی پاشنه، راه رفتن روی پنجه
صاف راه رفتن، جلو آمدن و عقب رفتن، حرکت به طرفین، بالا و پایین رفتن از پله
بالا و پایین رفتن از نردبان، بالا و پایین رفتن از سراشیبی، ایستادن روی یک پا، لی لی کردن
پریدن به جلو و عقب، پریدن از روی بلندی مثل پله، پریدن به بالا، سُر خوردن
حرکات زیگزاگ، دویدن، چهار دست و پا رفتن، گردو شکستم(قدم برداشتن به نحوی که پاشنه­ی پا، جلوی پای دیگر قرار گیرد.)
قرار دادن بازو به جلو، صاف کردن دست­ها به جلو، خم شدن به طرفین، هُل دادن
سینه خیز رفتن، هل دادن، کشیدن، بلند کردن
بالا انداختن، پرت کردن به جلو، پرت کردن به عقب، پرت کردن به طرفین
 
 
 
 
 
شناسایی سطوح مختلف و هدایت بدنی:
جلو، عقب، بالا، پایین، کنار، چپ، راست، به سمت راست، به سمت چپ، از بالای صورت به پایین، روی سر، زیر پا، جلوی سینه، جلوی صورت
 
 
 
 
 
فصل دوم: مفاهیم فضاییشناسایی مفاهیم نسبی:شناسایی مفاهیم موقعیتی:مفاهیم نسبی را از مفاهیم موقعیتی مجزا کنید.
بالا، پایین، زیر، رو، پایین­تر، بالاتر، درون، بالای، خارج، مجاور، کنار، وسط، میان، دوروبر، به جلو، به عقب، افقی، عمودی، پیش از، پس از، پشت­سرهم، باز، بسته، به سوی، دور از، آغاز، پایان، یکی در میان، مستقیم، کج، نزدیک، دور، به ترتیب، پشت­سر، بین، ته، روبه­رو، در، داخل، سراسر، فرد، زوج، از راه، منحنی، زیرین، شمال، جنوب، شرق، غرب، رو، بعد، بعدی، مقابل، قسمت پایین، قسمت بالا، اینجا، آنجا، پراکنده، اطراف، خارجی­تر، خارج از، روشن، خاموش، مسیر اصلی، شمال غربی، شمال شرقی، جنوب غربی، جنوب شرقی، موازی، به طرف داخل، به طرف خارج، خارج به داخل، داخل به خارج، در جهت عقربه­های ساعت، مخالف جهت عقربه­های ساعت، چپ به راست، راست به چپ، در مقابل، روبه پایین، نزدیک سطح پایین، روبه بالا، رو به پایین، به سمت برون و پایین، برعکس، سروته، وارونه، صعودی، نزولی، مورب، یک­وری، خطی، نقطه­ای، مرتفع، مشرف، ارتفاع، عمق
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2- شناسایی اشکال سادهشناسایی اشکال پیچیده
 
- اشکال ساده را از اشکال پیچیده جدا کنید.
گردی، چهارگوش، سه­گوش، کره، دایره، مربع، مستطیل، مثلث، بیضی، متساوی الاضلاع، پنج­ضلعی، شش ضلعی، هشت ضلعی، ذوزنقه، متوازی الاضلاع، لوزی، قلبی شکل، گلابی شکل، اشکی، حلقه­ای، میله­ای، جعبه­ای شکل، چهارخونه، شطرنجی، H شکل، L شکل، O شکل، I شکل،  Vشکل،  Uشکل، X شکل،Y  شکل، S شکل، مکعب، مکعب مستطیل، کروی، مخروطی، هرمی، منشوری
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
زمان:تقسیمات زمان بر اساس سال و فصل و ماه و هفتهتقسیمات زمان بر اساس صبح، ظهر، عصر و شبشناسایی طول زمان، اساس گذشته، حال و آینده
7- شناسایی مدت زمان بر اساس ساعت و اجزای آن( ساعت و دقیقه و...)
 
امروز، دیروز(روز قبل)، فردا(روز بعد)، روز، هفته، ماه، فصل، سال، امسال، پارسال، سال آینده، ساعت، دقیقه، ثانیه، ربع ساعت، نیم­ساعت، صبح، شب، غروب، ظهر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مقدار، مقایسه طول، اندازه و عرض:
8- شناسایی مفاهیم مربوط به مقدار( خالی، پر و...)
9- شناسایی مفاهیم مقایسه­ای( کوتاه، بلند و...)
 
- مفاهیم مربوط به مقدار را از مفاهیم مربوط به مقایسه ای جدا کنید.
 
کوتاه، بلند، کوتاه­تر، بلندتر، کوتاه­ترین، بلندترین، دراز، درازترین، کوچک به بزرگ، کوچک­تر، بزرگ­تر، کوچک­ترین، کم، زیاد، بزرگ­ترین، بسیار کوچک، بسیار بزرگ، بیشتر، کم­تر، بیش­ترین، کم­ترین، ریز، درشت، ریزتر، درشت­تر، ریزترین، درشت­ترین، سبک، سنگین، سبک­تر، سنگین­تر، سبک­ترین، سنگین­ترین، ضخیم، باریک، نازک، پهن، وسیع، گسترده، محدود، اندکی، پُر، خالی، دور، نزدیک، دورتر، نزدیک­تر، دورترین، پهناور، عظیم، جلو، عقب، جلوتر، عقب­تر، جلوترین، عقب­ترین، پیشین، پسین، خالی، پُر، اندکی، نیم، کامل، هیچی، مقداری، یک­چهارم، همگی
متر، سانتی­متر، میلی­متر، دسی­متر، کیلومتر، مترمربع، میلی مترمربع، سانتی­متر­مربع، کیلومتر­مربع، هکتار
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل سوم: مفاهیم محیطی
اشیاء و موضوعات موجود در محیط آشنا:
- شناسایی اشیاء و موضوعات موجود در محیط آشنا
- شناسایی اشیاء و موضوعات موجود در محیط ناآشنا
 
در، دیوار، پنجره، کف، سقف ،پله ،خانه ،مدرسه ،دریچه کولر ،کف پوش، موکت، موزائیک، پارکت، سرامیک، فرش، تخت­خواب، میز دانش­آموز، مبل، میز معلم، نیمکت، تخته سیاه یا وایت برد، سطل زباله، جاکفشی، کمد اسباب­بازی، رادیاتور، بخاری، فن، صندلی معلم، صندلی دانش­آموز، هواکش، دودکش، آسانسور، پله برقی، پیاده­رو، رمپ ویلچر، جوی آب، کوچه، خیابان، جاده، بزرگراه، نبش خیابان، وسایل اطراف پیاده­رو، پارکینگ، پارک، تقاطع، زمین بازی، حیاط، انباری، ساختمان، همکف، طبقه، اتاق، کلاس، نرده کشی راه­پله، درب­های ورودی، سالن غذاخوری، حیاط، آبخوری، زمین ورزشی، سالن ورزشی، اتاق­های اداری، آبدارخانه، سرویس بهداشتی، سالن اجتماعات، نمازخانه، کتابخانه، کلاس­ها، راهرو، راه­پله، اتاق بهداشت، تابلو اعلانات، درب­های ورودی، چمن، علف، موانع، خاک، بوته، گیاه، درخت، حصار، مسیر باریک، خط ساحلی برای شهرهای بندری، صندوق پستی، فواره آب ، انواع توالت، روشویی، انواع شیرآب، سیفون، آفتابه، سطل توالت، روشویی، انواع شیرآب، سیفون، آفتابه، سطل توالت، کاسه توالت، شیلنگ توالت، آب سردکن، کنار خیابان، جدول کنار خیابان، تیر چراغ برق، آمبولانس، ون، قطار، هواپیما، قایق، کشتی، تخته اِسکی، فانوس یا چراغ، انواع میز، پیچ­ها، خیابان و وسایل موجود در آن، خط ویژه نابینایان، موانع موجود در محیط، چاله، ماشین، درخت، درختچه، دریچه­های فاضلاب، اتوبوس، ایستگاه اتوبوس، سرویس مدرسه، ماشین آتش­نشانی، کامیون، ماشین پلیس، شیر آتش­نشانی، چراغ راهنما، اهل محل، تاکسی، ایستگاه تاکسی، مینی بوس، مترو، جاده اتوبوس
 
 
 
 
 
 
 
- تشخیص شکل و سطوح مکان ها:
حاشیه، لبه، نبش، پایان، گوشه( کُنج)، زاویه، تپه، سراشیب تپه، سرازیری، شیب، برجستگی، صاف، هموار، مستقیم، خط صاف، خط افقی، خط شکسته، خط منحنی، کج، باز، بسته، ناهموار، شکاف، اتصال، نقطه، نقطه کانونی، پیرامون، مرز، مورب، نامنظم، قوس، محیط
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1- شناسایی جنس، ویژگی، بافت و زمینه
سنگ فرش پیاده­رو، قلوه سنگ، سفالی، کاشی، کُند، آجر، سفت(سخت)، زبر، سیمان، دیوار آجری پیوسته، ناهموار، نرم، آسفالت، چوب یا هیزم، هموار، مرطوب، شن و ماسه­ای، شیشه، خشک، چسبناک، برفی، یخ، پلاستیک، نازک، دندانه­دار، لیز و لغزنده، نایلون ، تیز
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
دما:تشخیص دما و درجه حرارت اشیاءتشخیص درجه حرارت و دمای آب و هوا
 
داغ، یخ، سرد و خشک، خشک و بی­آب، بارانی و مرطوب، شرجی، شدت گرما، درجه سانتی­گراد، درجه فارنهایت، سوزناک، ولرم، آفتابی، ابری، مه­آلود
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ویژگی­های خیابان، جاده و تقاطع(مبلمان شهری، علائم و نشانه­ها):
1- شناسایی انواع خیابان، جاده و تقاطع و ویژگی­های آنشناسایی مبلمان شهریشناسایی علائم و نشانه­های محیطی
- تفکیک آیتم های زیر بر اساس موارد 1و2و3.
 
خیابان، پیاده­رو، کنار خیابان، جدول کنار خیابان، باغچه، جوی آب، خیابان اصلی، خیابان فرعی، کوچه، کوچه بن­بست، جاده، اتوبان یا بزرگراه، بلوار، میدان، جدول وسط خیابان، آب­نما، چهارراه، خیابان­های یک­طرفه، سه راهی، چراغ راهنما، خط عابرپیاده، علائم شنیداری کنترل ترافیک، خیابان­های دوطرفه، پل عابر پیاده، زیرگذر، پل­های روی جوی آب، گاردریل یا نرده­کشی، محل عبور نابینایان، محل مخصوص دوچرخه­سواری، نیمکت­های کنار خیابان، کیوسک تلفن، کیوسک روزنامه فروشی، ایستگاه اتوبوس، آلاچیق، سطل زباله، مترو، منطقه ایمن، جاده، پیچ جاده، بالای جاده، خطوط رانندگی، گلوگاه­های ترافیکی، آزادراه، عوارضی، گذرگاه خیابان، تقاطع، انواع جاده، تقاطع Y شکل، تقاطع T شکل، تقاطع یا چهارراه، راه­آهن، تقاطع دارای انحراف، دوربرگردان­ها، علائم چراغ راهنمایی، راه­هوایی، راه دریایی، سوپرمارکت­ها، انواع مغازه، جنگل، خط ممتد، پایانه­های درون شهری و برون شهری، خط منقطع، انواع فروشگاه­های زنجیره­ای، انواع مکان­های تجاری، مکان­های صنعتی، ساختمان­های اداری، بهداشتی، بیمارستان، درمانگاه، داروخانه و...)، آموزشگاه­ها، تعمیرگاه­ها
 
 
 
 
 
 
 
 
الگوی ترافیک:
- شناسایی الگوی ترافیکی
جریان ترافیک، عابر پیاده، سمت راست جاده، ترافیک روان، شلوغی پیاده­رو، سمت راست پیاده­رو، ترافیک شلوغ، جریان کند عبور پیاده، راه­بندان، حق تقدم، مسیر موتور و دوچرخه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
- آشنایی با مفاهیم وسیع­تر جغرافیایی:
جهان، قاره، سیاره، کشور، کهکشان، منظومه شمسی، منطقه مسکونی، منطقه تجاری، شهر، شهرستان، محلّه، استان، همسایه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
- شناسایی حرکت ها و چرخش ها
حرکت 45 درجه، کِش آمدن، راه رفتن، بالا رفتن
حرکت 90 درجه، خم شدن، دویدن، قدم زدن
حرکت 180 درجه، دراز کشیدن، پریدن، خیز برداشتن
حرکت 360 درجه کامل
نشستن، سُر خوردن، حرکت روبه­جلو، حرکت ناگهانی، ایستادن، جُستن، حرکت رو­به عقب، خزیدن، چمباته زدن، تاختن، حرکت جانبی، روی زانو نشستن، حرکت روبه بالا، لوله شدن، حرکت روبه پایین، حرکت و راه رفتن سربه­هوا، قرار دادن، جا انداختن، قاپیدن، هُل دادن، کشیدن، چرخیدن، تاب دادن، درجا زدن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل چهارم: رشد حسی
بینایی:
استفاده مناسب از باقیمانده بینایی در محیط آشنا برای شناخت علائم و نشانه­ها:
رفت و آمد
رفت و آمد مستقل در همه قسمت­های محیط­های آشنا
شناسایی ویژگی­های برجسته محیط(نشانه­گذاری)
شناسایی ویژگی­های منطقه مسکونی
مرور دیداری محیط برای شناسایی محیط، افراد، اشیاء و مکان­ها(اندازه، شکل و تعداد)
استفاده باقی­مانده از بینایی در تعیین و شناسایی علائم راهنما(نشانه­گذاری)
شناسایی زیرگذرها، تقاطع­ها و غیره
استفاده از حافظه دیداری برای جهت­یابی
ایجاد تغییرات مناسب در وضعیت چهره و چشم­ها برای تنظیم نور و دید بهتر اشیاء
استفاده از لوازم کمک دیداری (بینایی) برای استفاده بهینه از باقی­مانده بینایی( عینک طبی، عینک آفتابی، ذره­بین و غیره)
استفاده انتخاب گرایانه از روش زمان­بندی برای تثبیت سرنخ­های دیداری در گذر از خیابان
آشنایی با ویژگی­ها و نحوه استفاده از ابزارهای مربوط به کم­بینایی
 
 
 
 
 
 
 
استفاده بهینه از باقیمانده بینایی در محیط ناآشنا:
 
کاربرد حداکثر باقی مانده از بینایی برای عبور و مرور و حرکت در محیط ناآشنا با نظارت
رفت و آمدهای محیط ناآشنا
جستجوی دیداری برای شناسایی ویژگی­های اشیاء و موقعیت آن­ها مانند شکل و اندازه یا رنگ در محیط­های ناآشنا
مرور دیداری محیط برای شناسایی محیط، افراد، اشیاء و مکان­ها(اندازه، شکل و تعداد)
جابه­جایی و تغییر موقعیت برای دید بهتر
شناسایی شرایط مختلف آب­و­هوایی مؤثر بر عملکرد بینایی (بارانی، آفتابی، برفی و غیره)
ایجاد تغییرات مناسب در وضعیت چهره و چشم­ها برای تنظیم نور و دید بهتر اشیاء
استفاده از لوازم کمک دیداری (بینایی) برای استفاده بهینه از باقی­مانده بینایی( عینک طبی، عینک آفتابی، ذره­بین و غیره)
مسیریابی در محیط­های پیچیده ناآشنا
بالا بردن استفاده از نگاه جانبی حین تردد
بازیابی مسیر قبل از عبور از گذرگاه­ها و موانع
استفاده از سرنخ­های دیداری برای مسیریابی در فرودگاه، ایستگاه­های قطار و مراکز کنفرانس
استفاده از علائم راهنمایی دیداری و دیگر منابع برای جهت یابی هنگام گم شدن
آشنایی با ویژگی­ها و نحوه استفاده از ابزارهای مربوط به کم­بینایی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده از بینایی برای تشخیص خطرات محیطی:
 
شناسایی خطرات
زیر نظر گرفتن مداوم محیط هنگام عبور و مرور
استفاده از امن­ترین نقطه برای گذر از خیابان
شناسایی زیرگذرها، تقاطع­ها و غیره
جابه­جایی و تغییر موقعیت برای دید بهتر
شناسایی و واکنش به روشنایی یا تاریکی و درخشندگی
ایجاد تغییرات مناسب در وضعیت چهره و چشم­ها برای تنظیم نور و دید بهتر اشیاء
استفاده از لوازم کمک دیداری (بینایی) برای استفاده بهینه از باقی­مانده بینایی( عینک طبی، عینک آفتابی، ذره­بین و غیره)
آشنایی با خطرات موجود (موانع مختلف، اشیاء در حال سقوط و غیره) و حفظ ایمنی فردی
احتیاط در محیط­های خطرناک مثل تقاطع، زیرگذرها و غیره
بالا بردن استفاده از نگاه جانبی حین تردد
شناسایی علائم راهنمایی و رانندگی از روی شکل و رنگ
شناسایی چراغ­های راهنمایی و مشاهده نحوه کنترل ترافیک در چهارراه­ها توسط چراغ­ها
استفاده از بینایی برای تشخیص جریان ترافیکی (نظیر یک باند در مقابل دو باند)
شناسایی خطرات در مناطق تهدیدآمیز و پرخطر مثل عبور از عرض خیابان و راه­پله­ها
تشخیص وضعیت ترافیکی محدوده ­های شلوغ و پرتردد مثل بازار ترافیک در میدان­ها چند باند بودن خیابان­ها
بازیابی مسیر قبل از عبور از گذرگاه­ها و موانع
درک جریان ترافیک در مناطق تجاری (چرخه ترافیک، تقاطع چندبانده، سرعت وسایل نقلیه)
شناسایی سیستم کنترل ترافیک (تقدم و تأخر در گذر از خطوط عابر، نورها و خطوط تقاطع­ها)
 
 
 
 
استفاده از بینایی برای مسیریابی:
رفت و آمد
حفظ خط مسیر حرکت
زیر نظر گرفتن مداوم محیط هنگام عبور و مرور
انتخاب وضعیت(موقعیت) مناسب بدن برای وضوح دیداری
جابه­جایی و تغییر موقعیت برای دید بهتر
شناسایی و واکنش به روشنایی یا تاریکی و درخشندگی
شناسایی شرایط مختلف آب­و­هوایی مؤثر بر عملکرد بینایی (بارانی، آفتابی، برفی و غیره)
استفاده از حافظه دیداری برای جهت­یابی
ایجاد تغییرات مناسب در وضعیت چهره و چشم­ها برای تنظیم نور و دید بهتر اشیاء
استفاده از لوازم کمک دیداری (بینایی) برای استفاده بهینه از باقی­مانده بینایی( عینک طبی، عینک آفتابی، ذره­بین و غیره)
آشنایی با خطرات موجود (موانع مختلف، اشیاء در حال سقوط و غیره) و حفظ ایمنی فردی
حفظ مسیر در هنگام تردد
مسیریابی در محیط­های پیچیده ناآشنا
بالا بردن استفاده از نگاه جانبی حین تردد
شناسایی علائم راهنمایی و رانندگی از روی شکل و رنگ
شناسایی چراغ­های راهنمایی و مشاهده نحوه کنترل ترافیک در چهارراه­ها توسط چراغ­ها
استفاده از بینایی برای تشخیص جریان ترافیکی (نظیر یک باند در مقابل دو باند)
استفاده از بینایی برای خواندن و تشخیص علائم تجاری
تشخیص وضعیت ترافیکی محدوده ­های شلوغ و پرتردد مثل بازار ترافیک در میدان­ها چند باند بودن خیابان­ها
استفاده انتخاب گرایانه از روش زمان­بندی برای تثبیت سرنخ­های دیداری در گذر از خیابان
بازیابی مسیر قبل از عبور از گذرگاه­ها و موانع
استفاده از سرنخ­های دیداری برای مسیریابی در فرودگاه، ایستگاه­های قطار و مراکز کنفرانس
استفاده از علائم راهنمایی دیداری و دیگر منابع برای جهت یابی هنگام گم شدن
آشنایی با ویژگی­ها و نحوه استفاده از ابزارهای مربوط به کم­بینایی
درک جریان ترافیک در مناطق تجاری (چرخه ترافیک، تقاطع چندبانده، سرعت وسایل نقلیه)
شناسایی سیستم کنترل ترافیک (تقدم و تأخر در گذر از خطوط عابر، نورها و خطوط تقاطع­ها)
شنوایی:
استفاده مناسب از شنوایی برای شناخت محیط آشنا:
شناسایی صداهای معمول(حیوان، افراد، اشیاء و وسایل نقلیه)
تعیین محل صدا و تفسیر آن و چرخیدن به سمت منبع صدا
استفاده از نشانه های صوتی برای پیدا کردن اشیاء گم شده یا پنهان خواسته شده
استفاده از نشانه های صوتی برای تشخیص ساعت استراحت یا حضور در کلاس
استفاده از نشانه های صوتی برای جهت یابی و حفظ تعیین جهت در محیط آشنا
دنبال کردن صداها
داشتن آگاهی از موقعیت اِکو یا بازگشت صدا (فضای باز در مقابل فضای بسته)
شناسایی ویژگی های صدا در ساختمان (اتاق ها، راهروها، راه پله ها)
تفسیر اطلاعات دریافت شده از محیط مانند سرعت، حرکت، فاصله، ازدحام
درک رابطه بین صدا و فاصله ها
استفاده از حافظه شنیداری در محیط
 
 
 
 
 
 
 
استفاده مناسب از شنوایی برای شناخت علائم محیط ناآشنا:
تعیین محل صدا و تفسیر آن و چرخیدن به سمت منبع صدا
استفاده از صدا برای شناختن ویژگی های برجسته محیط
داشتن آگاهی از موقعیت اِکو یا بازگشت صدا (فضای باز در مقابل فضای بسته)
شناسایی ویژگیهای صدا در ساختمان (اتاق ها، راهروها، راه پله ها)
موقعیت یابی، شناسایی و تشخیص اطلاعات از طریق صدا (موقعیت فرد نسبت به دیگران، فضا و اشیاء پیرامون و بالعکس)
استفاده از صدا برای شناسایی و جهت یابی مسیر در مکان های ناآشنا و تثبیت آن
درک رابطه بین صدا و فاصله ها
استفاده از حافظه شنیداری در محیط
تمایز قائل شدن بین صدای ابزارها و صدای محیط
شناسایی دامنه و پوشش و پوشش سیگنال های ابزارهای کمکی (عصای الکترونیکی، Gps )
شناسایی کیفیت سیگنال بر اساس فاصله و شکل اشیاء
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده مناسب از شنوایی برای حفظ ایمنی در مقابل خطرات:
شناسایی صداهای معمول (حیوان، افراد، اشیاء و وسایل نقلیه)
تعیین محل صدا و تفسیر آن و چرخیدن به سمت منبع صدا
استفاده از نشانه های صوتی در شناسایی خطرات (پارس کردن سگ، آزیر، صدای دعوا)
واکنش مناسب نسبت به خطرات قابل تشخیص با صوت
تشخیص صداهای مبهم و غیر واضح
داشتن آگاهی از موقعیت اِکو یا بازگشت صدا (فضای باز در مقابل فضای بسته)
شناسایی ویژگی های صدا در ساختمان (اتاق ها، راهروها، راه پله ها)
آگاهی از تأثیر بیماری ها (مثل گوش درد) یا نوع پوشش (مثل کلاه) بر دریافت و تشخیص نشانه های صوتی
تفسیر اطلاعات دریافت شده از محیط مانند سرعت، حرکت، فاصله، ازدحام
درک رابطه بین صدا و فاصله ها
استفاده از بازخورد صداها برای حفظ وضعیت و مقابله با خطرات
کاربرد اطلاعات صوتی در استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی
استفاده از اطلاعات صوتی برای ارزیابی وضعیت  کنترل ترافیکی
استفاده از روش های زمانی برای تعین و تأیید عبور و مرور ایمن از عرض خیابانها
استفاده از صداها برای تشخیص و انتخاب مسیرهای موازی عبور و مرور (خیابانها، پیاده روها)
شناسایی سیستم های مختلف کنترل ترافیک در چهارراه ها، برای چراغ های سه زمانه، و عبور یک طرفه و دوطرفه)
تشخیص شکل تقاطع ها ( + ، T ، Y )
تمایز قائل شدن بین صدای ابزارها و صدای محیط
استفاده از بازگشت صدا برای جهت یابی، حفظ مسیر و شناسایی موانع
استفاده از شنوایی برای موقعیت یابی و مسیریابی:
شناسایی صداهای معمول (حیوان، افراد، اشیاء و وسایل نقلیه)
تعیین محل صدا و تفسیر آن و چرخیدن به سمت منبع صدا
استفاده از نشانه های صوتی برای جهت یابی و حفظ تعیین جهت در محیط آشنا
دنبال کردن صداها
داشتن آگاهی از موقعیت اِکو یا بازگشت صدا (فضای باز در مقابل فضای بسته)
شناسایی ویژگی های صدا در ساختمان (اتاق ها، راهروها، راه پله ها)
تفسیر اطلاعات دریافت شده از محیط مانند سرعت، حرکت، فاصله، ازدحام
موقعیت یابی، شناسایی و تشخیص اطلاعات از طریق صدا (موقعیت فرد نسبت به دیگران، فضا و اشیاء پیرامون و بالعکس)
استفاده از صدا برای شناسایی و جهت یابی مسیر در مکان های ناآشنا و تثبیت آن
درک رابطه بین صدا و فاصله ها
کاربرد اطلاعات صوتی در استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی
استفاده از اطلاعات صوتی برای ارزیابی وضعیت  کنترل ترافیکی
استفاده از روش های زمانی برای تععین و تأیید عبور و مرور ایمن از عرض خیابان ها
استفاده از صداها برای تشخیص و انتخاب مسیرهای موازی عبور و مرور (خیابان ها، پیاده روها)
شناسایی سیستم های مختلف کنترل ترافیک در چهارراه ها، برای چراغ های سه زمانه، و عبور یک طرفه و دوطرفه)
تشخیص شکل تقاطع ها ( + ، T ، Y )
استفاده از حافظه شنیداری در محیط
استفاده از سرنخ های صوتی برای مسیریابی در محیط های پیچیده
استفاده از بازگشت صدا برای جهت یابی، حفظ مسیر و شناسایی موانع
شناسایی دامنه و پوشش و پوشش سیگنال های ابزارهای کمکی (عصای الکترونیکی، Gps )
شناسایی کیفیت سیگنال بر اساس فاصله و شکل اشیاء
درک ویژگی های وسایل الکتریکی حمل و نقل در کسب اطلاعات حمل و نقل در کسب اطلاعات شنوایی (اعلام Gps صوتی در متروها و اتوبوس ها)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
لامسه:
استفاده مناسب از لامسه برای شناخت محیط:
استفاده از دست، پا و بدن برای شناسایی ویژگی­های اجسام (دما، شکل، موقعیت و غیره)
استفاده از لامسه برای پاسخ به اطلاعات لمسی
استفاده از لامسه برای نشانه­گذاری ویژگی­های برجسته محیط اطراف
استفاده از الگوی نظام­مند برای یافتن اشیاء مورد نیاز
تمیز اطلاعات لمسی ساده و پیچیده
استفاده از لامسه به صورت جامعه پسند (مثلاً برای شناسایی محیط، افراد و برداشتن خوراکی­ها در حد ضرورت از لامسه استفاده کند)
استفاده از الگویی منظم و مناسب برای یافتن یک شیء و موقعیت­یابی اشیاء
درک و تفسیر و تمییز کاربردی اطلاعات حاصل از لمس
استفاده از قواعد انضباطی برای رفع محدودیت­های لمسی (مثل مرتب کردن محل اسکناس­ها در کیف پول)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده مناسب از لامسه برای شناخت خطرات و حفاظت از بدن:
 
استفاده از الگوی نظام­مند برای یافتن اشیاء مورد نیاز
تمیز اطلاعات لمسی ساده و پیچیده
آگاهی از تأثیر پوشاک بر ایجاد ابهام در نشانه­های لمسی (مثی دستکش که تماس پوست را با محیط کاهش می­دهد)
توانایی ردیابی و حرکت در حاشیه­ها و پیاده­روها
استفاده از الگویی منظم و مناسب برای یافتن یک شیء و موقعیت­یابی اشیاء
بازگشت به مسیر پس از گذشتن از یک فضای باز یا یک مانع
برآورد تدریجی فاصله­ها در محیط­های پیچیده
استفاده از لامسه برای شناسایی موانع و خطرات در محیط ناآشنا
درک و تفسیر و تمییز کاربردی اطلاعات حاصل از لمس
استفاده از ابزار کمکی تردد (عصا، واکر، ویلچر و غیره) برای واکنش به اطلاعات لمسی
آگاهی از تأثیرات متناسب با شرایط آب و هوایی بر اطلاعات لمسی
شناسایی مسیرهای مناسب تردد (رمپ، مسیرهای مناسب سازی شده و غیره)
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده مناسب از لامسه برای مسیریابی در محیط آشنا:
 
استفاده از لامسه برای نشانه­گذاری ویژگی­های برجسته محیط اطراف
استفاده از لامسه برای جهت­یابی در محیط آشنا
استفاده از لامسه برای حرکت در محیط آشنا
استفاده از حس لامسه برای تعیین جهت و حفظ مسیر عبور و مرور
استفاده از لامسه به صورت جامعه پسند (مثلاً برای شناسایی محیط، افراد و برداشتن خوراکی­ها در حد ضرورت از لامسه استفاده کند)
درک و تفسیر و تمییز کاربردی اطلاعات حاصل از لمس
توانایی ردیابی و حرکت در حاشیه­ها و پیاده­روها
بازگشت به مسیر پس از گذشتن از یک فضای باز یا یک مانع
برآورد تدریجی فاصله­ها در محیط­های پیچیده
استفاده از ابزار کمکی تردد (عصا، واکر، ویلچر و غیره) برای واکنش به اطلاعات لمسی
آگاهی از تأثیرات متناسب با شرایط آب و هوایی بر اطلاعات لمسی
شناسایی مسیرهای مناسب تردد (رمپ، مسیرهای مناسب سازی شده و غیره)
 
 
 
 
 
 
 
استفاده مناسب از لامسه برای مسیریابی در محیط ناآشنا:
 
استفاده از لامسه برای نشانه­گذاری ویژگی­های برجسته محیط اطراف
استفاده از حس لامسه برای تعیین جهت و حفظ مسیر عبور و مرور
استفاده از روش­های لمس کردن در مکان­های ناآشنا
استفاده از لامسه به صورت جامعه پسند (مثلاً برای شناسایی محیط، افراد و برداشتن خوراکی­ها در حد ضرورت از لامسه استفاده کند)
استفاده از لامسه برای نشانه­گذاری ویژگی­های برجسته محیط ناآشنا
توانایی ردیابی و حرکت در حاشیه­ها و پیاده­روها
بازگشت به مسیر پس از گذشتن از یک فضای باز یا یک مانع
برآورد تدریجی فاصله­ها در محیط­های پیچیده
استفاده از لامسه برای شناسایی موانع و خطرات در محیط ناآشنا
درک و تفسیر و تمییز کاربردی اطلاعات حاصل از لمس
استفاده از ابزار کمکی تردد (عصا، واکر، ویلچر و غیره) برای واکنش به اطلاعات لمسی
آگاهی از تأثیرات متناسب با شرایط آب و هوایی بر اطلاعات لمسی
شناسایی مسیرهای مناسب تردد (رمپ، مسیرهای مناسب سازی شده و غیره)
 
 
 
 
 
بویایی:
استفاده از بویایی برای شناخت محیط:
شناسایی و تمییز انواع بو
استفاده ار بویایی برای تشخیص مکان­ها و اشخاص (مثل عطرها، سیگار، بوی غذا و نانوایی، عطاری، مکانیکی و غیره)
آشنایی با شیوه­های جامعه پسند حس بویایی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده از بویایی برای موقعیت­یابی و مسیریابی:
استفاده ار بویایی برای تشخیص مکان­ها و اشخاص (مثل عطرها، سیگار، بوی غذا و نانوایی، عطاری،
مکانیکی و غیره)
مسیریابی با استفاده از بویایی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده از بویایی برای شناخت خطرات و حفاظت از بدن:
 
شناسایی و تمییز انواع بو
آشنایی با شیوه­های جامعه پسند حس بویایی
استفاده از حس بویایی برای شناسایی خطرات (دود، مواد شیمیایی و غیره)
جایگزین کردن حواس دیگر در شرایط محدودیت استفاده از حس بویایی (مثل سرماخوردگی و یا تداخل بوها)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
حرکت شناسی اعضای بدن:
1- توانایی خودنظارتی بر حالات و حرکات بدن
2-  استفاده از تحریکات درون عضوی برای کنترل و نظارت بدن هنگام نشستن، حرکت و... در شرایط مختلف
 
- آیتم های زیر را برای موارد 1و2 تفکیک کنید.
بالا و روبه­رو نگه داشتن سر هنگام حرکت
نظارت بر وضعیت خود هنگام نشستن روی زمین و راه رفتن
نظارت بر موقعیت هنگام حرکت با راهنمای بینا و همتراز شدن با او
حفظ وضعیت مناسب بدن هنگام استفاده از عصا
تشخیص تغییرات ایجاد شده روی سطوح (سرازیری، سربالایی، گودال)
پیش بینی فواصل و جهت چرخش­ها
انجام حرکات موزون غیرآشنا و خلاقانه
انجام صحیح حرکات و فعالیت­های اعضای محتلف بدن (مثل دویدن، رکوع کردن، وضو گرفتن و غیره)
تشخیص و تخمین فاصله مناسب برای موقعیت­یابی اشیاء
پیش­بینی و تخمین فاصله و مسیر اشیاء در محیط (مثل عرض پیاده­روها و خیابان­ها)
دور زدن(یک دور کامل 360درجه)، نیم دور (180درجه)، یک چهارم (90درجه) و یک هشتم (45درجه)
 
 
 
 
 
تعادلی:
1- خودنظارتی برای حذف حرکات اضافه
2- حفظ تعادل در شرایط مختلفآیتم­های زیر را برای موارد 1و2 تفکیک کنید.
خودنظارتی برای حذف حرکات اضافه و حفظ آرامش بدن هنگام حرکت (مثلاً با کتابی بر روی سر به صورت تمرینی مستقیم حرکت کند)
تثبیت حالت راه رفتن برای حفظ تعادل (عدم تمایل به چپ و راست و عقب و جلو)
استفاده از واکنش­های دفاعی و جبرانی زمان به هم خوردن تعادل
متوازن و هماهنگ نگه داشتن بدن و تعدیل آن با توجه به شیب مسیر (مثلاً کشیدن بالا تنه به عقب و انتقال وزن به پشت وقتی داریم از سرازیری به پایین حرکت می­کنیم از واکنش­هایی است که از گوش داخلی هدایت می­شود.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل پنجم: مسیریابی و نقشه برداری
تعیین محل اشیاء گم شده:
پیدا کردن اشیاء درشت افتاده شده (کتاب، کیف و...)
پیدا کردن اشیاء ریز افتاده شده (قلم و مهره و...)
استفاده از الگوی جستجوی شعاعی و دورانی
استفاده از الگوی جستجوی خطی(موازی)
استفاده از تکنیک­های حمایتی برای کشف شیء مورد نظر در حیطه محافظت از بدن
استفاده از راهنمایی­های دیگران برای کشف شیء مورد نظر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
جهت یابی
تعیین نقطه کانونی برای جهت یابی:
 
جهت یابی در محیط­های آشنا مثل کلاس و منزل و توصیف رابطه بین دو نقطه در محیط آشنا
درک مفهوم تقاطع در داخل فضای آشنا( مثلاً تقاطع هال و آشپزخانه یا راهرو و ورودی راه­پله
شناسایی نقاط و ویژگی­های برجسته محیط آشنا (شنیداری، لمسی، دیداری و بویایی)
نام­گذاری دیوارها برای مسیریابی (دیوار، دیوار پنجره، در، تخته سیاه و...)
طی نمودن مسیر کلاس تا قسمت­های مختلف مدرسه
جهت یابی در سایر مکان­های مدرسه مثل آزمایشگاه، کتابخانه و بطور کامل همه نقاط مدرسه
جهت یابی در منزل اقوام
استفاده از روش شماره­های روی ساعت برای تعیین محل اشیاء (مثلاً در اتاق، تخت، در موقعیت 12 قرار گرفته و کتابخانه در موقعیت3 و غیره)
استفاده از سرنخ­های حسی برای موقعیت­یابی ورودی­ها و خروجی­ها (صداهای مختلف، جریان هوا، نور و غیره)
کاربرد اطلاعات نقشه­ی ذهنی در محیط (مثلاً براساس نقشه کلاس مورد نظر را پیدا کند.)
توضیح نقشه کلاس به صورت شفاهی
تعیین فاصله دو مکان مثل دفتر مدیریت و کلاس و یا خانه تا خانه همسایه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
درک و تفسیر نقشه:
توضیح نقشه کل مدرسه به صورت شفاهی
توضیح نقشه منزل یا خوابگاه
درک اندازه­ها، فواصل و مسیرها بطور نسبی
توصیف یک مسیر (مثلاً خیابان­ها و میدان­هایی که در مسیر رفت و آمد روزانه او قرار دارد
استفاده از نقشه­های لمسی و بینایی (تجسم فضایی)
درک علائم برای تفسیر نقشه
استفاده از جهت­های اصلی جغرافیایی برای پیدا کردن مسیر (شمال، جنوب، شرق و غرب)
استفاده از قطب­نما برای شناسایی محیط و ایجاد نقشه
دنبال کردن لمسی یک مسیر در نقشه و درک سمبل­ها و ویژگی­های برجسته در مسیر
درک مفهوم موازی و عمودی
درک مفهوم عرض و طول جغرافیایی
تخمین فاصله با درک مفهوم مقیاس نقشه
کاربرد اطلاعات به دست آمده از نقشه در محیط
درخواست کمک برای تعیین جهت و کسب اطلاعات در ساختمان یا فضای باز
درک نقشه مناطق مسکونی
به دست آوردن اطلاعات در مورد فروشگاه­های زنجیره­ای یا مسیر ساختمان­های مورد نیاز از نقشه (در صورت دسترسی)
تولید و خلق یک نقشه صوتی برای استفاده شخصی و یا استفاده دیگران
استفاده از نقشه برای جهت­یابی و انتخاب مسیرهای جایگزین
استفاده از جی پی اس صوتی برای تعیین مسیر (در صورت دسترسی)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
عبور و مرور در محیط های آشنا بیرون و درون مدرسه:
توصیف یک مسیر
رفتن به سمت مقصد
بازگشت به نقطه مبدأ
تردد در مسیرهای مختلف با استفاه از نقشه­های دیداری، شنیداری و لمسی که در ذهن دارد
حل مشکلات ساده در مسیر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مفاهیم سازه شهری:
مشخص کردن یک نقطه مبدأ یا کانون شماره­گذاری
شناسایی عناصر سازه­ی شهری(ایستگاه اتوبوس، خیابان، کوچه و...)
بازسازی ذهنی یک نقشه دیداری/ لمسی
تشخیص خیابان­ها و تقاطع­ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
پیدا کردن آدرس و تعیین محل آدرس های ویژه :
درک الگوها و نظام­های شمارهگذاری مثل پلاک­ها و شماره خیابان­ها
تعیین نقطه مبدأ برای بازگشت در نظام­های شماره­گذاری
آگاهی از موارد استثنا در نظام شماره­گذاری (درب­های شماره­گذاری نشده، آدرس­هایی که با حروف الفبا مشخص شده­اند و...)
توانایی بیان موقعیت فعلی و مسیر عبور در هنگام گم کردن مسیر
درخواست کمک هنگام گم کردن مسیر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل ششم: تکنیک های تردد
تکنیک های حرکت با راهنمای بینا:
حرکت ایمن در محیط­های آشنا و ناآشنا همراه با آموزگار، مادر و سایر دانش­آموزان
حرکت ایمن با راهنمای بینا با استفاده از نشانه­های حرکات بدنی بدون نیاز به توضیح شفاهی
قبول کردن کمک یا اجتناب از آن
استفاده از فنون مناسب برای عبور از گذرگاه­ها
استفاده از فن جابجایی و گرفتن بازوی دیگر برای عبور از درب­ها یا گذرگاه­های باریک (جاگیری پشت سر راهنما)
نشستن مستقل بر روی صندلی تالار یا سینما یا غیره
باز نگه داشتن درب تا عبور کامل از گذرگاه
اصلاح اشتباهات هنگام حرکت با راهنمای بینا
استفاده از فن بالا و پایین نگه داشتن باز و هنگام بالا و پایین رفتن از پله برقی و پله­ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
حرکت مستقل در محیط آشنا:
حفظ خط مسیر
استفاده از تکنیک بازوهای محافظتی در هنگام حرکت در کلاس (حفاظت از صورت و بدن)
حفاظت از بدن و حفظ تعادل در هنگام برخورد با موانع هنگام حرکت در اتاق درس، غذاخوری، راهرو
استفاده از حرکت رو به عقب در صورت لزوم
شناسایی درب باز و عبور از آن
یافتن موقعیت نرده در راه پله­ها
پیدا کردن دستگیره و باز کردن درب­ها بدون کمک
استفاده از سُر دادن و لغزاندن پا
ایست کامل در هنگام تردد در صورت لزوم
حل مسئله هنگام برخورد به موانع
 
 
 
 
 
 
 
 
 
تکنیک های استفاده از عصای سفید:
استفاده از عصای متناسب با قد
جستجوی مسیر با عصا قبل از حرکت
گرفتن صحیح عصا
موقعیت صحیح بازوها (بازو چسبیده به بدن و دست در خط فرضی وسط بدن و فقط از مچ حرکت دو نقطه­ای داده شود. به نحوی که 5/2 تا 5 سانت بیرون هر یک از شانه­ها را پوشش دهد)
شناسایی موانع و اشیاء با استفاده از عصا
شناسایی سطوح مختلف به کمک عصا
تشخیص پله­ها و درب­های ورودی با استفاده از عصا
پیدا کردن موقعیت و ارتفاع پله­ها با عصا
بررسی محیط به وسیله نوک عصا
استفاده از خط کناری (کنار دیوار، جدول و ...) برای حرکت با عصا
یافتن محل دقیق دستگیره­های درب هنگام حرکت با عصا
تشخیص ابعاد جوی( لبه جوی، عرض جوی و عمق جوی) هنگام عبور
عبور از عرض خیابان با حفظ مسیر به کمک عصا
لمس دو نقطه­ای زمین با عصا
استفاده از تکنیک مورب
کشیدن یا سُر دادن در صورت لزوم
یافتن موقعیت خروجی و ورودی در محل­های تقاطع
لمس سه نقطه­ای
عبور و مرور در محیط های بسته نا آشنا:
برآورد خطرات محیطی و شناسایی موانع و استفاده از فنون مختلف محافظتی مناسب(استفاده از عصا، فنون حفاظتی دست­ها، ردیابی)
استفاده از وسایل و ابزار کمک بینایی در صورت لزوم
آموزش سیستم شماره­گذاری داخل ساختمان
شناسایی علائم و خصوصیات برجسته محیط (کپسول اطفاء حریق، مخزن آب و...)
ارزیابی، شناسایی و استفاده مستقل از پله­ها به وسیله عصا
یافتن راهروهای متقاطع با استفاده از فنون مختلف
یادگرفتن و کاربرد روش­های مناسب خروج اضطراری از ساختمان
یادگرفتن طرز استفاده از آسانسور، پله برقی و درهای اتوماتیک با نظارت
استفاده از فنون مختلف عصا برای حرکت در محیط
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
عبور و مرور در محیط های خارج از ساختمان:
استفاده از سیستم شماره­گذاری خارج از ساختمان
استفاده از فنون مناسب عصا
بازیابی تعادل پس از تغییر مسیر و لغزش
بازیابی مسیر بعد از برخورد به موانعی مثل ماشین­های پارک شده
نشانه­گذاری محیط با ویژگی­های برجسته به عنوان مرجع مثل آفتاب یا باد
استفاده از علائم راهنما و در پیش گرفتن مسیر حرکت بعد از رد شدن از درب پارکینگ، علمک گاز یا ...
حفظ مسیر و جهت
استفاده از ابزارهای مربوط به کم­بینایی، در صورت امکان
مسیریابی در تردد چند مرحله­ای
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
عبورو مرور از عرض خیابانها:
 شناسایی انواع تقاطع­ها (+، T، Y)
ارزیابی الگوی ترافیک و هماهنگی با آن از روی علائم و نور­ها و صداها
تشخیص ایمن­ترین زمان عبور و مرور از عرض خیابان
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
عبور ومرور در مناطق تجاری )تحت نظارت :(
استفاده از ابزار مربوط به کم­بینایی در صورت امکان
حفظ مسیر مستقیم در هنگام عبور
حفظ مسیر در تقاطع (عمود یا موازی بودن با وسایل نقلیه)
نمایش عملی درک مفاهیم فاصله­ی زمانی
درک شلوغی و شیب خیابان
بازیابی تعادل هنگام برخورد به موانع یا سُر خوردن
یافتن مسیر صحیح پس از عبور از موانع
انتخاب مسیر دلخواه بعد از عبور از عرض خیابان
کاربرد صحیح تکنیک­های عصا زدن هنگام عبور از خیابان
شناسایی پیاده­روها و کناره­های متقاطع خیابان­ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
عبور و مرور در مناطق تجاری(تحت نظارت):
استفاده از ابزار مربوط به کم­بینایی در صورت امکان
حرکت ایمن از پارکینگ ساختمان­ها
شناسایی و دسترسی به ورودی­ها
شناسایی دیوارهای مجاور و کُنج­ها
بازیابی مسیر مستقیم بعد از برخورد با موانع ساندویچی­ها، مکان­های در دست ساخت، دکه روزنامه فروشی و...)
تمرین استفاده از تکنیک صحیح عصا زدن
موقعیت یابی با مقصدهای خاص
استفاده از ویژگی­های برجسته محیط به عنوان مرجع
استفاده از مسیرهای فرعی یا پارکینگ برای دور زدن یا رفتن به پشت ساختمان­ها
استفاده از ماشین­های کرایه­ای
استفاده از ماشین­های خودکار خرید کالا در صورت موجود بودن
استفاده از عابر بانک
استفاده از تلفن­های عمومی
حرکت مستقل در سوپر مارکت و فروشگاه­ها
حرکت مستقل در صف
 
 
 
 
عبور و مرور از خیابان­های واقع در اماکن تجاری تحت نظارت:
استفاده از مهارت­های متناسب عصا زدن و حفظ حالت صحیح بئن هنگام عبور از خیابان
درک تقاطع­ها و بن­بست­ها و توجه به عوامل لازم و ضروری برای عبور ایمن
عبور از کناره طولی خیابان­های شلوغ و ماشین­های پارک شده
کسب اطلاعات لازم در مورد سرعت ماشین­ها و الگوی ترافیک در خیابان­های مختلف
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
آب و هوای نامناسب و متغیر:
انتخاب و عملکرد صحیح در آب­ و هوای نامناسب و متغیر
هماهنگ شدن با محیط یخی و برفی
انتخاب عصا یا راهنما به شکل انتخابی در شرایط نامناسب جوی
تشخیص شرایط نامناسب استفاده از نشانه های لمسی یا شنیداری(مثل زمین یخ زده یا وجود صداهای مزاحم)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
استفاده از حمل و نقل عمومی:
دسترسی به وسایل حمل و نقل عمومی در صورت نیاز
تاکسی:
پیدا کردن محل استقرار تاکسی­ها و یافتن موقعیت تاکسی موردنظر
کسب اطلاعات مورد نیاز درمورد مسیرهای مختلف
یافتن مکان توقف تاکسی تلفنی در صورت استفاده
توضیح دادن و روشن کردن مقصد برای راننده تاکسی
ورود و خروج ایمن به تاکسی
پرداخت کرایه
پیدا کردن و حفظ مسیر در هنگام پیاده شدن
اتوبوس
آگاهی و دریافت اطلاعات مربوط به مسیر خاص اتوبوس
یافتن موقعیت ایستگاه اتوبوس
روشن کردن مقصد برای راننده
حفظ فاصله مناسب از راننده و سایر مسافران
ورود و خروج ایمن به اتوبوس
استفاده از فنون صحیح نشستن بر روی صندلی
پیدا کردن مسیر پس از خروج از اتوبوس
تشخیص فاصله طی شده به صورت تقریبی در صورت عبور و رد شدن از ایستگاه
 
تردد در مکان­های تجاری ناآشنا:
استفاده از فنون خود محافظتی
استفاده از فنون مختلف عصا زدن با توجه به تغییرات محیط
انتخاب و استفاده از ابزارهای مربوط به کم­بینایی در صورت امکان
استفاده صحیح از ابزارهای کمکی باتوجه به اقتضاء محیط
به کاربردن راهبردهای مسیریابی
عبور ایمن از عرض خیابان­ها
استفاده ایمن از حمل و نقل عمومی
استفاده ایمن از پله برقی­ها، آسانسورها و درهای خودکار
تردد در ایستگاه اتوبوس، فرودگاه­ها و راه­آهن و...
تشخیص تقاطع ریلی
حرکت موازی خط آهن
عبور و مرور از خیابان­ها و مکان­های تجاری
کسب اطلاعات لازم درمورد الگوی ترافیک و سرعت ماشین­ها
یافتن حد فاصل خیابان­ها و نقطه ایمن خیابان­ها
 
 
 
 
 
فصل هفتم: ارتباط، امنیت شخصی و اقدامات حمایتی
تعاملات اجتماعی:
توانایی برقراری تعاملات اجتماعی مناسب با افراد آشنا
ارتباط با افراد خانواده، آموزگار کلاس، هم­کلاسی­ها
ارتباط با دانش­آموزان سایر کلاس­ها و سایر کارکنان مدرسه مثل مدیر، معاون و...
برقراری روابط مناسب با اقوام و شناخت نسبت­ها
رعایت وضعیت مناسب بدن هنگام برقراری ارتباط
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2- توانایی برقراری تعاملات اجتماعی مناسب با افراد ناآشنا:
 
پرسیدن سوال­های واضح و دادن جواب­های قابل قبول
قبول یا امتناع از دریافت کمک از دیگران
درخواست کمک از منابع و افراد مناسب
استفاده از زبان گفتاری و زبان بدن مناسب هنگام ارتباط با دیگران
برقراری ارتباط مؤدبانه با دیگران
درک شکل مناسب ارتباط و قوانین اجتماعی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
- شناخت پول و اهمیت و کاربرد آن در زندگی روزمره:
 
شناخت کاربرد پول در معاملات
شناخت اشکال مختلف پول(اسکناس، سکه و...)
شناسایی برخی از اسکناس­ها و سکه­ها باتوجه به ویژگی ظاهری و لمسی
شناسایی اسکناس­ها و سکه­های رایج
انجام خریدهای کوچک از بوفه مدرسه
انجام مبادلات در مغازه­ها و فروشگاه­ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
آشنایی با اصول ایمنی:
1- رعایت اصول ایمنی هنگام خروج از منزل و ارتباط با دیگران
 
دانستن نام، آدرس و شماره تلفن
دانستن نام افراد مرتبط و آموزگار
درک قوانین ایستادن، نگاه کردن و گوش دادن
درک تعریف بیگانه، غریبه و قوانین امنیتی در این رابطه
درک فضای شخصی و قسمت­های خصوصی بدن
به کارگیری راهبردهای مربوط به اجتناب از لمس شدن ناخواسته
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
رعایت اصول ایمنی در ارتباط با شرایط جسمی:
1- رعایت اصول ایمنی در ارتباط با شرایط جسمی
2- رعایت اصول ایمنی در هنگام مواجهه با خطر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
شرایط اورژانسی و اضطراری:
1- شناسایی موقعیت اضطراریعکس العمل مناسب در هنگام مواجهه با شرایط اورژانسی و اضطراری
همکاری با معلم در صورت به وجود آمدن مشکل در کلاس در حد رعایت نظم یا کمک خواستن
رعایت نکات ایمنی با توجه به شرایط و محدودیت­های جسمی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اصول بهداشتی:
- رعایت اصول بهداشتی در مکان­های مختلف:
شستن دست­ها هنگام استفاده از سرویس بهداشتی یا مصرف تغذیه
استفاده از دستمال کاغذی در صورت ضرورت
آشنایی با نحوه استفاده از سرویس بهداشتی
استفاده از وسایل شخصی(لیوان، مسواک و...)
رعایت  بهداشت هنگام صرف غذا
در نظر داشتن احتیاط­های مربوط به شرایط چشم
در نظر داشتن و رعایت نکات ایمنی برای حفظ سلامت گوش
در نظر داشتن و رعایت نکات ایمنی برای حفظ سلامت انگشتان دست
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ارتباط:
- رعایت اصول ارتباطی مؤدبانه و مؤثر در زمان­های مورد نیاز
 
برقراری ارتباط در زمان مورد نیاز به صورت واضح و مؤدبانه
رعایت آداب معاشرت هنگام شرکت در محاوره­ها
ایجاد ارتباط با استفاده از حرکات بدن، چهره و رفتارهای ظاهری
بیان واضح نیازها و خواسته­ها هنگام ارتباط با دیگران
واکنش مناسب نسبت به اطلاعات دریافتی با گفتار یا بدن
ارتباط با سواره­ها مثل ماشین سواران و دوچرخه سواران در صورت لزوم
صحبت در مورد نیازهای امنیتی به صورت واضح
تعامل مناسب با رانندگان وسایل نقلیه عمومی
جمع­آوری اطلاعات مربوط به حمل و نقل، زمان و مسیرها و اطلاعات عمومی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اقدامات حمایتی:
- آشنایی با اقدامات حمایتی در شرایط مختلف:
 
ارتباط با مقامات ذیربط برای اقدامات حمایتی مثل اصلاحات ساختمانی، علائم شنیداری در چهارراه­ها و غیره
 
- به­روز کردن اطلاعات مورد نیاز:
به اشتراک گذاشتن تجربیات و اطلاعات مرتبط با جهت­یابی و حرکت با سایر افراد دارای آسیب بینایی(مثل استفاده از عصا، راهنما و ابزار مربوط به کم بینایی)

نکات مربوط به خواندن و نوشتن افراد اسیب دیده بینایی

خواندن

برای خواندن به موارد زیر توجه شود

1- میدان دید: گاهی درشت نویسی بیش از حد موجب خارج شدن کلمات و تصاویر از میدان کودک و متعاقب آن کند شدن سرعت خواندن می گردد. لذا باید دقت نمود درشت نمایی مطالب نوشتاری و تصاویر متناسب با زاویه میدان دید کودک صورت پذیرد.

2- دوری و نزدیکی به صفحه

3- نور و فضای مناسب

4- میزان درشتی و مناسب بودن خط مورد نظر

5- ضخامت و باریکی نوشته(فونت)

6- ساده نویسی (خط شکسته نباشد)

7- مشخص کردن و محدود کردن تعداد خطوط در یک صفحه

8- محدود کردن کلمات مشکل یا نامفهوم(با کادر) توجه به این امر موجب تمرکز بینایی می شود.

9- تنظیم فاصله خطوط مطابق با میدان دید فرد

نوشتن

وقتی دانش آموز به مرحله نوشتن رسید باید به موارد زیر توجه کرد:

1- رنگ زمینه و رنگ خط که باید متضاد یکدیگر باشند فاصله خطوط که برای هر دانش آموز با توجه به وضعیت بینایی متفاوت است وسیله نوشتن مداد با نوک های مختلف و گاهی ماژیک

2- نور مناسب با توجه به باقیمانده بینایی دانش اموز (نورکم,نور زیاد) محل و زاویه تابش نور و فاصله مناسب با تخته کلاس متذکر می شود در تعیین ملاحظات فوق توجه به عملکرد بینایی و نوع بیماری فرد ضروری است.

3- در صورت نیاز استفاده از وسایل کمک آموزشی مناسب مانند ذره بین, بهدید و ...

4- نحوه وصل حروف به یکدیگر تا حد امکان در زمان نوشتن مداد را از روی کاغذ بر ندارند و نقطه ها بعدا گذاشته شود و فقط زمانی مداد را بردارند که کلمه تمام شده یا به حرفی که نیاز به چسبیدن ندارند رسیده اند.

 

 

ارتقا کیفیت دیداری در انواع آسیب های بینایی

ارتقا کیفیت دیداری در انواع آسیب های بینایی

وسایل کم بینایی برایشان مفید است.

به متون بزرگ نمایی شده نیاز دارد

نیاز دارد که رنگ ها از تضاد خوبی برخوردار باشند

در برابر تششع صبر و بردباری ندارد

برای دیدن لازم است نور و روشنایی را کم کرد

برای بهتر دیدن نیاز به نور و روشنایی بیشتری دارد

شرایط جسمی

بله

بله

بله

بله

بله

نه

زال چشمی(زال تنی)

بله

بله

بله

بله

بله

نه

فقدان عنبیه

بله

بله

بله

بله

نه

بله

فقدان عدسی

بله

بله

بله

بله

نه

نه

آستیگماتیسم

بله

بله

بله

بله

بله

نه

گاو چشمی

نه

نه

بله

بله

بله

نه

آب مروارید مرکزی

بله

بله

بله

بله

نه

بله

آب مروارید کناری

بله

بله

بله

بله

بله

نه

کولوبوما

بله

بله

بله

بله

بله

نه

کان دستروفی

بله

بله

بله

بله

نه

بله

آب سیاه

بله

بله

بله

بله

نه

نه

دور بینی

بله

بله

بله

بله

نه

نه

کراتوکونوس

بله

بله

بله

بله

نه

بله

مشکلات ماکولار

بله

بله

بله

نه

نه

بله

نزدیک بینی

بله

بله

بله

بله

نه

نه

نیستاگموس

بله

بله

بله

نه

نه

بله

تحلیل باصره و رشد ناکامل چشم

نه

نه

بله

بله

بله

نه

نور هراسی

تلویزیون مدار بسته

نه

بله

بله

بله

نه

رتینیت پیگمونترا

نه

بله

بله

بله

نه

بله

لوچی

بله

بله

بله

بله

نه

بله

اوویتیس

 

تعاریف نابینا و کم بینایی

مقدمه

در میان حواس پنجگانه، آسیب های حس بینایی از آشکارترین مشکلات حسی به شمار می رود که به میزان زیادی می تواند

انطباق فرد آسیب دیده( نابینا) با محیط او را تحت تاثیر قرار دهد. لیکن افراد دارای آسیب های بینایی نباید به دلیل این ویژگی

از صحنه فعالیت های اجتماعی کنار گذارده شوند. واقعیت این است که آنان به خوبی قادرند با استفاده از تسهیلات و تغییراتی

که در برنامه ها، شیوه ها و مواد آموزشی به وجود می آید به تحصیل بپردازند و همانند سایر همسالان بینای خود بر غنای

شناخت خویش از جهان اطراف بیفزایند و با برخورداری از فرصت های مناسب به تجربه و عمل پرداخته و با انجام فعالیت های

گوناگون به یک تعامل اجتماعی فعال در محیط و جامعه خود توفیق یابند.

نکته دیگری که باید به آن توجه شود این است که متأسفانه ما هنوز شناخت کاملی از میزان توانایی ها و قابلیت های این افراد

نداریم و پیش از آنکه بر توانایی های آنان تکیه کنیم بر ناتوانی هایشان تأکید داریم. این مسئله به نوبه خود سبب شده است که

همة مبتلایان به آسیب های بینایی را نابینا تلقی نماییم. حال آن که تعداد زیادی از این افراد، نابینای مطلق نبوده بلکه دارای

درجاتی از باقیمانده بینایی هستند و این در صورتی است که برداشت ما از نابینایی، دقیقاً نابینایی مطلق است. پس باید

بکوشیم با استفاده از منابع موجود، شناخت خویش را از این افراد و ویژگی های آنان افزایش داده وتسهیلات و تغییراتی را که

لازمه ی انطباق صحیح ایشان با دنیای پیرامونشان است را برایشان فراهم نماییم.

 اندرکاران آموزش و توانبخشی و همه کسانی که به نحوی با نابینایان و کم. بنابر این ضروری است که والدین، معلمان، دست

بینایان سروکار دارند، افراد آسیب دیده بینایی را به دقت و متناسب با میزان باقیمانده بینایی شان طبقه بندی و جایگاه آموزشی

مناسب را برای ایشان در نظر بگیرند

تعاریف و توصیه های آموزشی

1- افراد مبتلا به آسیب بینایی

کسانی در این طبقه قرار می گیرند که به نوعی مبتلا به کاهش در بینایی مرکزی، بینایی محیطی، دو بینی، مشکلات رنگ

بینی یا تطابق بینایی به عللی از جمله بیماری، جراحت یا نارسایی در تشکیل عضو بینایی باشند. این گونه افراد چنانچه پس از

� برخورداری از امکانات پزشکی و استفاده از وسایل کمک بینایی هنوز دارای محدودیت بینایی قابل ملاحظه ای باشند،

نیازمند برخورداری از آموزش ویژه و خدمات توانبخشی خواهند بود

2-کارکرد بینایی

چگونگی و نحوة استفاده افراد از بینایی موجود خویش را کارکرد بینایی می گویند.  سطح کارکرد بینایی هر فرد به عواملی

نظیر: میزان بینایی، انگیزه ها، انتظارات، نیازها، تجربیات و آموزه های وی بستگی دارد

3-کارآیی بینایی  

برای اهداف آموزشی توانبخشی به میزانی از بینایی اطلاق می شودکه هر فرد با بهره گیری از آن می تواندفعالیت ها و تکالیف ویژه بینایی را به آسانی و در حداقل وقت انجام دهد.

4-کم بینایی

 

نیمه بینایی  که امروزه جایگزین اصطلاح قدیمی � کم بینایی � است، وضعیت افرادی را توصیف می کند که با وجود� برخورداری از وسایل کمک بینای هنوز دارای مشکلات بینایی قابل توجهی هستند و این در حالی است که امکانات � کمک بینایی به همراه تغییرات محیطی متناسب، میزان بهره وری آنان را از باقیمانده بینایی شان افزایش داده است. �

بینایی نزدیک بینایی این گونه افراد ممکن است در خواندن، نوشتن و انجام بسیاری از فعالیت های یادگیری � � و روزمره برایشان مفید باشد و در عین حال عده ای دیگر از این افراد ممکن است نیازمند استفاده از وسایل کمک آموزشی لمسی و� تکمیلی خواندن و نوشتن از طریق خط بریل باشند.

از سوی دیگر بینایی دور افراد کم بینا ممکن است فقط برای چند قدم یا کمی بیشتر مفید باشد. البته این موضوع به بزرگی و اندازه شیء، در معرض دید بودن یا نبودن، شرایط محیطی میزان

بستگی دارد. شایان ذکر است که افراد کم بینا همواره به آگاهی و شناخت � بینایی محیطی � و � بینایی مرکزی � باقیمانده نسبت به آنچه که می بینند و نیز ترغیب و تشویق به حداکثر استفاده ممکن از باقیماندة بینایی شان نیاز دارند.

پیشنهادات ارائه زیر می تواند به افراد کم بینا کمک نماید:

  

1-فرد کم بینا باید به طور مرتب توسط چشم پزشک معاینه شود، زیرا موارد زیادی وجود دارد که فرد باید تحت درمان دارویی و یا جراحی قرارگیرد. چشم پزشک می تواند مناسب ترین شیوة درمان دارویی را برای فرد کم بینا تجویز نماید

                                        

                                         2-بینایی سنج(اپتومتریست) می تواند مناسبترین شیوه را جهت آموزش فرد کم بینا توصیه نماید

کم بینایان می بایست

الف: بیاموزند که چه چیزهایی را می توانند ببینند و چه چیزهایی را نمی توانند. شناسایی شرایط مناسب فیزیکی و محیطی به منظور بهره مندی مطلوب تر از باقیمانده بینایی

ب: محدودیت های بینایی خود را بپذیرند

ج: از انجام کار های خطرناک و آسیب رسان پرهیز نمایند. البته موارد فوق به منظور محدود کردن فعالیت های کم بینایان ارائه نشده، بلکه به این جهت پیشنهاد شده است تا افراد کم بینا قابلیت های خود را برای انجام فعالیتهای مختلف بهتر بشناسند واز انجام کارهایی که به سلامتی آنان آسیب می رساند، جلوگیری نمایند

4-در صورتیکه فرد کم بینا، مشکل شنوایی نداشته باشد، اعضای خانواده و دوستان می بایست با صدای معمولی و عادی بااو صحبت کنند و نیازی به بلند صحبت کردن و داد زدن نیست

 

5- محیط و اطراف فرد کم بینا را به طوری متناسب و مرتب نمایید که به راحتی بتواند فعالیت های روزمره اش را انجام دهد

اعضای خانواده و اطرافیان فرد کم بینا باید به خاطر داشته باشند که وسایل مورد استفاده را بعد از مصرف به جای خود برگردانند. رعایت این موضوع به ایجاد نظم ذهنی برای افراد آسیب دیده بینایی شده و نیز از بروز بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری می نماید.